Ambyse jongens in dienst van Napoleon

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Napoleon als trotse aanvoerder van zijn leger, het Grande Armée.

In 1795 kwam Amby onder Frans bewind te staan. Het jaar ervoor hadden de Fransen Maastricht belegerd en zwaar beschoten. Amby werd toen, voor de zoveelste keer, opgeslokt door de legers die de stad belegerden. De overgave van de stad volgde in november 1794 en in 1795 volgde de inlijving bij de Franse Republiek. Het zal voor de Ambynezen een opluchting zijn geweest, het betekende een einde aan al het oorlogsgeweld. Maar tegelijkertijd riep het de vraag op, wat nu? Het was onder de bevolking bekend dat de Fransen niet veel op hadden met de kerk, de gevestigde orde zoals de adel en al het oude vertrouwde. Men zou al snel ondervinden dat er veel veranderde. Eén van die veranderingen was de dienstplicht, Ambyse jongens zouden in dienst gaan om te strijden voor Napoleon.

Dienstplicht

Het was een volkomen nieuw fenomeen: dienstplicht. Napoleon voerde de dienstplicht in, in 1798. Heel de republiek, waaronder het huidige Limburg, moest manschappen leveren om te dienen in de Grande Armée. Dit was het gigantische leger waarmee Napoleon ten strijde trok. Dit was niet wat de bevolking gewend was. Legers bestonden tot dan voornamelijk uit huurlingen. Mannen die tegen betaling in het leger traden. Niet gek dat er dan ook veel weerstand was tegen deze vorm van ‘bloedbelasting’. Veel mannen doken dan ook onder. Later werd er strenger op deserteurs gecontroleerd en stonden er zware boetes (1500 francs) op het verstek laten gaan. Deze boetes moesten betaald worden door de familie, meestal de ouders. Dit werkte effectief. Veel jonge mannen gingen, zij het met tegenzin, het leger in.

Jongemannen die opgeroepen werden om hun dienstplicht te vervullen namen deel aan een loting. Zo kon je in- of uitgeloot worden.
Op dit schilderij is de barre terugtocht te zien van de Grande Armée uit Rusland. Of beter gezegd, de restanten van de Grande Armée. Velen overleefden de reis niet en kwamen om door honger en kou.

Levée en masse

Napoleon had heel wat manschappen nodig voor zijn Grande Armée. Om genoeg mannen te rekruteren was de invoering van de dienstplicht onvermijdelijk. Deze massale dienstplicht noemde men ook wel de ‘’Levée en masse’’. De Franse Republiek (later Keizerrijk) voerde meerdere oorlogen, de zogenaamde Coalitieoorlogen, waarvan de desastreuze veldtocht naar Rusland misschien wel de bekendste, of beter gezegd, de beruchtste was. Het Franse leger was toen ca. 600.000 man sterk. Waaronder 300.000 Fransen, onder hen ook Limburgse jongens, maar ook veel andere nationaliteiten zoals Polen, Italianen, Beiers, Saksen, Westfalen, Pruisen, Oostenrijkers, Zwitsers en Kroaten. Van dit immens leger keerden slechts 20.000 terug uit Moskou na een helse veldtocht vol ontberingen.

Hoe werd je soldaat?

Napoleon hield van orde en structuur. Dat blijkt wel uit de invoering van de Burgelijke Stand ter vervanging van de kerkregisters die vaak onduidelijk of niet compleet waren. Iedere geboorte, huwelijk of overlijden moest geregistreerd worden bij de overheid. Ook werd er direct na de verovering van Limburg een volkstelling gehouden. Op die manier kon het Franse leger makkelijker registreren wie er dienstplichtig waren. Jaarlijks werd een nieuwe lichting opgeroepen om zich te melden op het Vrijthof in Maastricht waar zij meededen aan een loting. Ieder jaar was een bepaald aantal manschappen nodig, bijvoorbeeld 100. Degene met het lotnummer 1 t/m 100 moesten dus in dienst, de rest was uitgeloot. Er waren echter twee manieren om hier onderuit te komen. Je kon je lotnummer ruilen met iemand die een hoger lot had zodat de kans dat je in dienst moest kleiner werd. Of, en dat kon alleen als je flink wat geld achter de hand had, je zocht iemand die tegen een flinke betaling jouw plek wilde innemen. Als je ingeloot was werd je een kazerne aangewezen waar je je moest melden. Dit kon enorm ver weg zijn ver in het buitenland. Een weg die meestal te voet afgelegd werd, kortom het eerste avontuur voor de soldaat in spé. De dienstplicht gold in principe voor alle mannen van 20 tot 25 jaar, maar er waren natuurlijk eisen waaraan ze moesten voldoen. Zo was de minimumlengte 1 meter en 55,4 cm. Wie getrouwd of kostwinnaar was, kreeg vrijstelling. Dat gold ook voor de enige zoon en er waren nog meer gronden voor afkeuring of vrijstelling.

Vrijheid, gelijkheid en broederschap

Zoals gezegd zat de gemiddelde boerenjongen er niet op te wachten om te dienen in het leger. Voor wie en waarom zouden ze dat doen? Hun wereld eindigde bij de rand van het dorp en vaak genoeg was hun hulp hard nodig thuis op de boerderij. Ze zaten gebonden aan hun geboortedorp. Dat was in Amby zo, net zoals in ieder ander dorp. De Fransen waren een nieuwe bezettende macht, die de vorige bezetters (de Hollanders) hadden verjaagd. Er was geen nationalistisch gevoel onder de dorpelingen. Maar naar het blijkt veranderde deze mentaliteit toen ze eenmaal in het leger zaten. Hier leerden ze dat ze met hard werken wél hogerop konden komen. De hoogste functies in het leger waren immers voor de beste presteerders en niet voorbestemd voor de adel. In hun eigen dorp was zoiets bijna onmogelijk. Ze kwamen in aanraking met andere nationaliteiten en kwamen op plekken waar ze nog nooit waren geweest. Er ging een wereld voor hen open. Weliswaar een keiharde wereld. Toch lukte het Napoleon uiteindelijk om het moreel hoog te houden en een leger ‘van het volk’ te creëren. Die vochten voor hun eigen volk en niet omdat ze er voor betaald kregen.

Ambyse jongens in dienst

Wie waren dan die jongens uit Amby die in dienst traden? Er is géén kant en klare lijst. Maar uit onderzoek (zogenaamde stamboeken en uit de sterfakten van Amby) is een lijst met namen naar voren gekomen, die een aardig beeld geeft van de mannen die ten strijde trokken.

Nr Naam Geboortedatum Geboorteplaats Datum in dienst Regiment Functie
1 Jean Jacobs 11 januari 1789 Amby ? 7e regiment Huzaren ?
2 Mathieu Leinders (Leenders) 17 december 1791 Amby ? 4e en 5e beataillon de Sapeurs ?
3 Gaspard van Vissen (Wissen) 2 juli 1788 Amby 1 juli 1808 114e regiment Infanterie van Linie Fusilier
4 Mathieu Matti 19 mei 1788 Amby ? 121e regiment infanterie van Linie Fusilier
5 Lambert Malhissen (Mathijssen) 25 september 1790 Amby 29 maart 1809 121e regiment infanterie van Linie ?
6 Henry Mathijssen 27 juni 1785 Amby 18 september 1812 108e regiment Infanterie van Linie ?
7 Leonard Speesen 4 april 1793 Amby 18 september 1812 108e regiment infanterie van Linie ?
8 Chretien Martens 26 oktober 1785 Amby 20 april 1808 105e regiment infanterie van Linie ?
9 Leonard Kockelkorn 27-12-1789 Amby 20 april 1808 105e regiment infanterie van Linie Kanonnier
10 Mathieu Vatrin / Watrin 21 januari 1789 Amby 10 september 1808/11 april 1809 55e en 37e regiment infanterie van Linie ?
11 Jean Smets / Smeets 18 oktober 1789 Amby 10 september 1808/11 april 1809 55e en 37e regiment infanterie van Linie ?
12 Pierre Lambert Matty 1 februari 1787 Amby 24 januari 1807 48e regiment infanterie van Linie Fuselier
13 Jacques Clermont 1784 Amby 11 april 1805 48e regiment infanterie van Linie Fuselier
14 Etiënne Gilissen 19 april 1794 Amby 1 juli 1813 131e regiment infanterie van Linie Fuselier / soldat
15 Antoine Hamers 2 januari 1788 Amby ? 76e Cohorte ?
16 Michel Gilissen ca. 1780 Amby ? ? ?
17 Jean Pierre Dassen ? Maastricht? ? 106e regiment infanterie van Linie ?
18 Jean Frie (Frey) 1787 ? ? compagnie de Reserve du depart. De la Meuse Inferieur Fuselier
19 Joannes Adriaans ? Amby 26 oktober 1798 ? dragonder, later korporaal

Mogelijk is de lijst nog niet compleet. De lijst kan altijd aangevuld worden.

Een uitsnede uit een stamboek waarin de soldaten die in het leger traden werden genoteerd. In dit geval Kockelkorn uit Amby: Een uitsnede uit een stamboek waarin de soldaten die in het leger traden werden genoteerd. In dit geval Kockelkorn uit Amby.