Bommen en granaten in Amby

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Op 10 juni 1997 is er door het Explosieven Opruimings Commando van de Koninklijke Landmacht onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van enkele onontplofte bommen uit de Tweede Wereldoorlog op nieuw bouwterrein in Zuid-Oost Amby, daar waar de zogenaamde “Heggebuurt” werd ontwikkeld. De reden was dat een ooggetuige na de oorlog melding had gemaakt van de aanwezigheid van mogelijk enkele ononplofte vliegtuigbommen. Dat onderzoek heeft niets opgeleverd, er werden geen bommen en granaten gevonden, zodat daar de prachtige nieuwe buurt afgebouwd kon worden.

Onderzoeksrapport

Pas in 2015, ruim 70 jaar na het einde van de oorlog, verscheen er een rapport van Bodac B.V. Explosieven opsporingsbedrijf, zijnde ‘’een (voor)onderzoek naar mogelijk aanwezige Conventionele Explosieven (CE) voor de gehele gemeente Maastricht’’. Dit onderzoek vloeide voort uit de wetenschap dat tijdens de Tweede Wereldoorlog diverse oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden in en rond die gemeente. Wanneer (grond)werkzaamheden plaatsvinden op plaatsen waar zich CE in de bodem kunnen bevinden, is dat een risico in het kader van de Openbare Veiligheid. Daarnaast kan stagnatie van de werkzaamheden aanzienlijke kostenverhogingen tot gevolg hebben. Het is van belang om duidelijkheid te krijgen over de aard en omvang van de situatie aangaande CE ten einde de veiligheid van personeel en (directe) omgeving tijdens de realisatiefase op een verantwoorde wijze te kunnen waarborgen. De gemeente Maastricht heeft opdracht verleend tot het uitvoeren van een (voor)onderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van CE of delen daarvan binnen de gehele gemeente Maastricht en het opstellen van een gemeentelijke risicokaart. Daarin zijn ook opgenomen de sinds 1970 geannexeerde dorpen Amby, Borgharen, Heer en Itteren.

Onrustige bevrijdingsperiode

Rothem-Kruisdonk-Weert: Houten wegkruis op een bakstenen sokkel en tinnen corpus. Hier vond op 12 september 1944 een tragisch oorlogsongeval plaats waarbij 12 mensen het leven lieten. Dit alles gebeurde in de nabijheid waar nu het kruis staat. Hier kwam de omgeving onder granaatvuur te liggen en werden dodelijk getroffen.Na een fikse opknapbeurt door de Gemeente Maastricht, op wiens grondgebied dit kruis thans staat, staat het geheel er weer piekfijn bij. De Gemeente Maastricht schonk zelfs een plaquette bij het kruis met de namen van diegenen die hier getroffen zijn door het granaatvuur.

Tijdens de bevrijdingsperiode (13-16 september 1944), de onmiddellijk daaraan voorafgaande dagen en kort na 16 september, zowel overdag als ’s nachts, ligt de stad Maastricht letterlijk tussen twee vuren. Aan de oostzijde van Maastricht, vanuit Bunde, Meerssen, Amby (Ambyerheide) en meer zuidelijk bij Heer, bestoken de Duitsers met hun kanonnen bij voortduring de Amerikanen nabij het Albertkanaal. De Amerikanen op hun beurt hebben hun artilleriebatterijen voornamelijk opgesteld op het meest zuidelijke deel van St. Pietersberg, op Belgisch grondgebied. Op Maastricht zelf (zowel de binnenstad als de buitenwijken en de aanpalende dorpen vallen meermaals granaten. Niet altijd is even duidelijk, van welke zijde de schoten waren gelost, laat staan, van welk Duits of Amerikaans legeronderdeel. Hierdoor zijn er na afloop van die strijd, nogal wat schadegevallen te melden in en rondom Amby. Bij die over en weer beschietingen zijn diverse projectielen ook in en rond Amby terechtgekomen en hebben burgerslachtoffers gemaakt. Dat overkwam helaas mevrouw Clara Boesten-Cabo woonachtig op de huidige Ambyerweg, gemeente Meerssen (Rothem), destijds de Eindstraat, behorende tot de gemeente Amby.

Wat achterblijft…

Als gevolg van deze schiethandelingen zijn er over en weer ook projectielen neergekomen die niet tot ontploffing zijn gekomen (de zogenaamde blindgangers) en zijn er veel restanten achtergebleven van munitie en granaten en allerlei andere projectielen op de plekken waar troepen en geschut geplaatst waren. Ook is er veel springtuig en munitie gedumpt uit vliegtuigen als ze in de problemen kwamen of hun lading kwijt moesten zonder hun eigenlijke doel te hebben bereikt.

Na afloop van die beschietingen blijkt er volop achtergebleven munitie overal rond te slingeren, zowel bij de voormalige stellingen op de Ambyerheide als ook elders in de omgeving, nadat de Duitsers zich terugtrokken of overgaven. Veel is achteloos of in paniek weggeworpen. Het meeste bij overgave gelukkig in beslag genomen.

Geschutmunitie is dan ook teruggevonden op de Ambyerheide en op andere plekken in en rond Amby, meteen na de bevrijding en de verdrijving van de vijand. Die achtergelaten explosieven zijn nogal redelijk eenvoudig op te ruimen geweest.

Datum Vindlocatie Munitietype Beschrijving
24-11-1944 Amby (Scharn - Bergerstraat) Geschutmunitie Artilleriegranaten aangetroffen
16-3-1945 Amby (Daalveld) Afwerpmunitie/geschutmunitie Onontploft projectiel aanwezig in een bebouwd perceel
17-4-1945 Amby (gemeentehuis) Afwerpmunitie/geschutmunitie Melding 3 onontplofte projectielen bij gemeentehuis (waarschijnlijk daar afgegeven door de vinder)

Problematischer was het met de explosieven die na beschietingen of bombardementen in de omgeving terecht waren gekomen en niet ontploft waren. Vanwege de onveiligheid bleven de mensen uiteraard niet staan kijken en zijn er daarvan weinig getuigen.

Meldingen bij EOD

In het archief van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) te Culemborg zijn ook zogenaamde MORA’s met betrekking tot Amby aangetroffen. MORA’s zijn “Meldingen Opdracht en Ruim Rapporten”. Hiervan hadden enkele meldingen betrekking op het onderzoeksgebied te Amby. Deze meldingen komen uit literatuuronderzoek, getuigenverklaringen, rapportages van veldslagen, regimentsrapportages etc.

Uit analyse van deze MORA’s bleek dat een deel van deze meldingen echter niet relevant was voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het projectgebied. Hieronder een kort overzicht van de wel relevante meldingen.

Datum Vindlocatie Beschrijving
25-8-1981 Ambyerstraat Zuid 3x DIETZ mo 32,Flora(??)/9x kkm
17-7-1985 Ambyerheide 1x atbg 2,36/1x 99 at 03/4x rookhandgr 2"
19-7-1985 Ambyerheide Na melding, niks aangetroffen
19-3-1986 Heukelstraat 100x kkm
25-1-1989 Ambyerheide in buurt van kogelvanger 150m baan 17x rookgr. V. 2"mortier
19-7-1996 Ambij Zuid-Oost (ambyerstraat zuid?) VZA
17-9-1996 Hoek Heukelstraat-Lovendaalsehoeve schroot
13-4-1997 Ambyerheide 1x abtg 2.36"
17-1-2000 Peutgensweg 1x rkg van 2 inch mor z. staartstuk
11-6-2003 Ambyerstraat-Zuid nr 42, z/ost Bodemsweg/nabij Knooppunt Kruisdonk Schroot (oliekloot) , een scherfhandgranaat nr1/C1 en een bom van 29 cm met oren voor mortier, met restant gezwinde lont ost No 1 of 2

Vandaag de dag

Dat er in de loop der tijd nog gevaarlijke projectielen worden gevonden mag blijken uit een kleine selectie krantenartikelen. Zo kan het zijn, dat een oorlog, die lang geleden afgelopen is, nog steeds slachtoffers kan maken.

Uit het Limburgs Dagblad van 7 mei 1977: Kinderen spelen met vuur...
Uit het Limburgs Dagblad van 20 juli 1985: Detectorvondst op de heide...
Krantenartikel (Limburgs Dagblad 26 april 1988) over het tot ontploffing brengen van gevonden munitie bij de aanleg van de hovenbuurt

Trivia

In de categorie Tweede Wereldoorlog vind je meer artikelen over de Tweede Wereldoorlog in Amby