Brickenhuys

Uit Amiepedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Het rechterdeel van het Brickenhuys. Duidelijk te zien is dat de oorspronkelijke woning aan de voorzijde is uitgebouwd met zogenaamde speklagen (mergel en baksteen). Oorspronkelijk was het pand twee lagen + kap en helemaal opgetrokken uit baksteen, vandaar de naam.
Aanzicht van de Ambyerstraat Noord 82, 84 en 86 voorheen één woning, het Brickenhuys.
Midden in Amby lag een voornaam huis, in de 18e eeuw ook wel het Brickenhuys of Pannenhuys genoemd. Het pand was opgetrokken uit bakstenen (‘’brikke’’ in dialect) en bedekt met dakpannen. In onze moderne tijd is dit heel normaal maar in de 18e eeuw een uitzondering. Veel woningen waren toen nog van vakwerk met leem en bedekt met stro. Alleen de rijken konden zich een stenen woning veroorloven. Het brickenhuys viel met haar stenen muren op te midden van alle kleine vakwerkhuisjes, te meer ook omdat het pand erg hoog was, de meeste huizen waren maar één laag met een kap. Dit huis bestond uit twee lagen met een kap. Later, begin 20e eeuw werden hoge, stenen huizen gebouwd rondom het brikkenhuys waardoor de grootse uitstraling verloren ging. Maar beeld je in dat dit in de 18e eeuw heel anders was.

Burgemeester Spiers

Eén van de eerste bewoners, voor zover bekend, is Jan Spiers. Getrouwd met Maria Sleijpen. Hij was afkomstig van Heerlen en stamt uit een gegoede pachtersfamilie. Hij trouwde met Maria Sleijpen. Ook de Sleijpens zijn van ‘goede komaf’. Mogelijk is het Brickenhuys, of de grond, afkomstig uit haar familie. Jan Spiers was burgemeester van Amby in een roerige tijd. Hij was burgemeester in 1701 – 1703, mogelijk nog eerder. Als burgemeester maakte hij de ontberingen van de Spaanse successieoorlog mee. Jan werd behoorlijk oud, 88 jaar maar liefst. In 1750 overlijdt hij, maar voor zijn overlijden lost hij nog een schuld af van 400 gulden die op het huis rust. Zijn zoon, Matthias Spiers getrouwd met Maria Catharina Haenen woont op dat moment al in het Brickenhuys en zal het huis een jaar later ook erven. In 1762 echter gaat Matthias een lening aan bij ridder Charles van Brienen tot Geusselt van maar liefst 1600 gulden om de schulden die zijn vader op het Brickenhuys heeft nagelaten af te betalen. Blijkbaar waren niet alle schulden afgelost... Tegelijkertijd wordt Matthias pachter op de voorhof van kasteel de Geusselt en hoewel hij daar dan ook gaat wonen blijft het Brickenhuijs in zijn bezit. Hij overlijdt in 1774 te Amby. Zijn vrouw sluit voorgoed haar ogen in 1792.

Links op de achtergrond het oude Brickenhuys (huidige Ambyerstraat Noord 82-86) in de jaren ‘50 ten tijde van de processie. Dit was in de 18e eeuw het woonhuis van burgemeester Spiers.
In 1749 lost de hoog bejaarde Jan Spiers een schuld van 400 gulden af welke rustte op het brickenhuys. Een jaar later overlijdt hij. Voelde hij de dood naderen en wilde hij zijn kinderen niet opzadelen met een schuld?

De verdeling in 1792

Na het overlijden van de weduwe Spiers – Haenen wordt het huis gesplitst in twee gedeelten en verdeeld onder de kinderen. Het noordelijk deel bestaat uit een kamer en ‘’voorplaatze’’ , kelder en ‘’koeijstal’’. De put staande op het plaatske (‘’pleitske’’, kleine binnenplaats) behoort ook tot dit deel. Door een stenen middelgevel wordt dit gedeelte afgesplitst van het zuidelijk deel dat bestaat uit een ‘’cleen kamerken’’ en ‘’plaatze’’. Daarnaast de keuken met ‘’bedkouts’’ (bedstee) die afgebroken moet worden en dichtgemetseld omdat deze bedstee ruimte inneemt wat tot het noordelijk deel behoord. Verder hoort tot dit zuidelijk deel ‘’de din met rechts daarvan de wisch’’. De din is het deel waar de rijtuigen staan in de schuur, direct achter de poort. De wisch (wösj in het Ambys dialect) is de plek waar de vruchten direct van het land worden gelost. Dit is altijd grenzend aan de din. Voor zowel het noordelijk als zuidelijk deel geldt dat de ramen en deuren die uitkijken op grond van de ander ‘’toegemetseld’’ moeten worden. De huisweide wordt gesplitst door een ‘’levende doornehaag’’ (meidoornhaag). Er volgt geen beschrijving van de deling van de verdiepingen, blijkbaar sprak dit voor zich. Beide delen zijn ongeveer gelijk van waarde, 500 gulden. Het derde kind erfde een boerderij die moeder zaliger eerder al georven had uit haar eigen familie (Haenen). Dit was de voorloper van boerderij Klein Geusselt met een waarde van 400 gulden. Het noordelijk deel werd toegewezen aan dochter Maria Helena Bouwens – Spiers, het zuidelijk deel aan dochter Maria Brouns – Spiers, en het derde deel aan zoon Laurens Spiers – Damoiseaux. Uit de volkstelling van 1796 blijkt dat Maria Helena Bouwens – Spiers hier niet woont. Zij is juist weduwe geworden en woont in het mergelhuis tegenover de kerk dat via haar overleden man in haar bezit is gekomen. De familie Brouns – Spiers bewoont het hele pand, ook al is het formeel gesplitst.

Op deze kadastrale kaart uit 1840 zien we het pand gesplitst in verschillende gedeelten. Uiterst links is een stal of schuur, dan volgt een binnenplaatsje en dan het brickenhuis dat in twee delen is gesplitst. Later (in 1888) wordt het meest rechtse deel nog eens gespitst. Aan de achterzijde de oorspronkelijke schuren en stallen waar ook een woning in is gevestigd.
Op deze kaart van Amby uit ca. 1840 is het brickenhuys goed te zien. Wat ook opvalt is dat de footprint groter is dan veel andere woningen.

De situatie rond 1840

Rond 1840 wordt de eerste Kadastrale kaart met bijbehorende perceelsleggers gemaakt. Vanaf dat moment wordt beter en meer consequent de wijzigingen van het pand, haar functies en haar eigenaren bijgehouden. We zien dat het noordelijk deel in handen is van Jan Willem Koekelkoren en zijn vrouw Maria Catharina Loers. Zijn vrouw is een dochter uit het tweede huwelijk van Helena Spiers, die nadat ze weduwe werd van Joannes Bouwens hertrouwde met André Loers. Het zuidelijk deel was in eigendom van het echtpaar Brouns-Spiers. Na hun overlijden is dit gedeelte in tweeën gesplitst. In de schuren woont Willem Speesen, getrouwd met dochter Joanna Maria Brouns, en in het woongedeelte zoon Pieter Brouns getrouwd met Maria Catharina Huijnen.

Eigenaren in de 19e en 20e eeuw

In onderstaand onderzicht (rechtsbeneden) zien we een beknopte opsomming van eigenaren en bewoners van het Brickenhuys. In blauw de familie Spiers. In groen de tak van Maria Helena Spiers getrouwd met Bouwens. In okergeel de tak van Maria Spiers getrouwd met Brouns. De verschillende tinten groen geven de verschillende afstammelingen weer van Maria Helena Spiers, en de verschillende tinten geel van Maria Spiers. De namen die niet omkaderd zijn, zijn geen familie. Het valt op dat het huis generaties lang is doorgegeven binnen de familie. Dit was in vroeger tijden niet ongebruikelijk. Ook het splitsen van woningen in meerdere woningen heeft zich in Amby met name in de 19e eeuw veel voorgedaan. Een groeiende bevolking in combinatie met armoede lag hier waarschijnlijk aan ten grondslag.

Overzicht van de eigenaren en bewoners van het brickenhuys vanaf burgemeester Spiers tot en met medio 20e eeuw. Opvallend is hoeveel nakomelingen er zijn blijven wonen.Klik op de foto voor een vergroting.
Ambyerstraat Noord 86, het linkerdeel van het brickenhuys, voor de grote verbouwing
Foto van het echtpaar Schulkens - Brands die in de jaren '50 Ambyerstraat Noord 86 kochten.

Verbouw

Het oude Brickenhuys bestaat niet meer in de vorm van toen. Hooguit nog een stal of schuur in de tuin van nummer 82/84. Midden jaren negentig is de schil van het pand afgebroken en in een historische stijl opnieuw opgetrokken. Hierbij is de karakteristieke vorm van het oude pand gerespecteerd en geeft het huidige pand toch inzicht op hoe het ooit heeft uitgezien.

De nazaten van burgemeester Jan

Vandaag de dag woont onder andere de familie Willems nog steeds op deze plek. En dat betekent dat er nog steeds directe nakomelingen van burgemeester Spiers op deze historische plek wonen. Meer dan 300 jaar ononderbroken familiegeschiedenis op één plek!

Zie ook