De Acht Zaligheden

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De Acht Zaligheden was Amby's eerste sociale woningbouwproject. Een blok van 8 rijwoningen oonder op de Heukel in de volksmond beter bekend als de Acht Zaligheden. Op het eerste gezicht hele gewone huizen, maar dit blok is toch de moeite waard om wat nader te bekijken.

De Acht Zaligheden in 2019

Woningnood begin 20e eeuw

Rond 1900 was het droevig gesteld met de volkshuisvesting in Nederland. Een groot deel van de bevolking woonde in kleine, bedompte, vochtige huizen, vaak gedeeld met meerdere huishoudens. Met name in de stad, Maastricht was hierom berucht, was de situatie in bepaalde buurten schrijnend te noemen. Maar ook op het platteland was de woningnood hoog. Zeker in Amby waar een enorme behoefte was aan deugdelijke arbeiderswoningen, vanwege de ligging zo dichtbij de stad en haar fabrieken. Daarnaast was rond 1900 de woningvoorraad van Amby zeker gedateerd te noemen. In die tijd stonden er nog veel woningen die oud en uitgeleefd waren. De 19e eeuw was geen eeuw van voorspoed geweest en dat zag men terug in de bebouwing. De huidige bebouwing in oud Amby is voor een zeer groot deel voornamelijk ná 1900 gebouwd, blijkbaar was de oude bebouwing 'de moeite niet waard' om te behouden...

Woningvereening Amby

Als reactie op de slechte huisvesting werden overal in den lande woningverenigingen opgericht om de belangen van de arbeiders, die zo lang geen stem hadden, te vertegenwoordigen. Kleine stappen werden gezet, zoals de invoering van de woningwet in 1901. Voortaan werden bouwplannen door de gemeente getoetst. In Amby werd in 1920 een eigen woningvereniging opgericht, Woningvereeniging Amby. In de beginjaren werd weinig gebouwd maar veel gediscussieerd. Pas in 1929 kwamen de eerste concrete bouwplannen op tafel.

Bouwlocatie: de kleine Heukel

In 1920 werd de kleine Heukel nog gebruikt om vee te grazen van dorpsbewoners die zelf geen weide hadden (bron: delpher.nl)
De kleine Heukel zwart omkaderd op een recente luchtfoto (bron: google)

De woningvereniging had haar ook laten vallen op de Kleine Heukel. Deze weide lag aan de Heukelstraat en men kon deze grond tegen een aantrekkelijke prijs aankopen. De kleine Heukel was gemeentegrond en bedoeld voor het weiden van kleinvee. Dorpsbewoners die zelf geen weidegrond hadden konden hier hun dieren laten grazen onder het toeziend oog van een herder. Dit was een eeuwenoud gebruik, er waren verschillende gronden in Amby die hiervoor bedoeld waren. Vaak was dit minder goede grond. De kleine Heukel was laaggelegen en hierdoor drassig en niet interessant voor (rijkere) boeren om te bebouwen met gewassen. Echter, de kleine keuterboertjes met vee en zonder grond nam begin 20e eeuw af doordat steeds meer Ambynezen op de fabriek gingen werken. De behoefte aan gemeenschappelijke weidegronden nam dan ook af. Woningbouw op deze locatie was een mooie nieuwe invulling.

Acht 'werkmanswooningen'

Vervolgens werd de gemeente bereid gevonden om een lening te verstrekken aan de woningvereniging van 22.000 gulden, en de grond middels een erfpachtconstructie te verkopen. De voorwaarden die de gemeente stelden was dat de huur niet meer dan 18 gulden per maand bedroeg. Nadat met de gemeente de zaken rond waren, vond de aanbesteding plaats. De aanbesteding werd gewonnen door aannemer Boesten uit Klimmen die voor 22.430 gulden (ongeveer €10.000 euro) de 8 woningen wilde bouwen. De acht woningen kwamen er, de eerste sociale woningbouw van Amby. Toch waren de meningen verdeeld hierover. Er waren mensen die de woningen een zegen achten voor ons dorp, een sieraad voor de omgeving en een werk van sociale beteekenis maar aan de andere kant waren er ook mensen die de woningen niets vonden met name vanwege de ligging. De woningen waren laag gelegen, vadaar de trapjes voor de deur, en de weg er naartoe was regelmatig een modderpoel.

Nog meer woningen?

Daarnaast, en dat hield de gemoederen meer bezig, had de woningvereniging plannen om links van de pasgebouwde Acht Zaligheden, nog eens 8 woningen te bouwen. Dit leidde er echter toe dat de woningen die achter de kleine Heukel lagen verdrukt zouden worden en niet meer toegankelijk zouden zijn. Op de luchtfoto met het zwarte kader is dit goed te zien. Ook op de foto van de aanleg van het voetbalterrein van RKASV is de ruimte te zien die bedoeld was om te bebouwen, met daarachter de woningen die hierdoor in de verdrukking kwamen te liggen. Deze plannen leidden tot veel ophef in de gemeenteraad en onder de bewoners van de Heukelstraat. Vele ingezonden brieven naar de krant volgden waarbij het verdrukken van de bestaande woningen steeds ter discussie stond. Uiteindelijk is de tweede serie woningen er nooit gekomen. De ruimte zal inderdaad te klein zijn geweest om te bebouwen. Waarschijnlijk hadden de voorstanders van de tweede reeks woningen dit ook wel in de gaten, maar mogelijk hoopten ze dat door een nieuw blok woningen de oude woningen opgeruimd konden worden en de straat afgebouwd kon worden met een nette doorlopende rooilijn. Vandaag de dag liggen de laatste woningen van de Heukelstraat nog steeds niet netjes in de rooilijn. Maar ach...dat is de charme van de oude bebouwing.

Aanleg van het voetbalveld van RKASV, op de achtergrond de Acht Zaligheden en de ruimte waar oorspronkelijk nog eens 8 woningen waren gepland (bron: Cultureel Comité)
In 1930 werd geklaagd over de toestand van de weg voor de Acht Zaligheden. Mede hierdoor zou er een groot verloop zijn onder de huurders... (bron: delpher.nl)