Dodenherdenking en bevrijdingsfeesten in Amby

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Uitnodiging 10-jarig bevrijdingsfeest in 1955

Nadat de Tweede Wereldoorlog ten einde kwam barstten overal in het landen bevrijdingsfeesten uit. Ook in Amby werden er dodenherdenkingen en bevrijdingsfeesten gehouden. Aan de hand van herinneringen van dorpsgenoot No Goessen nemen wij je graag mee langs verschillende vieringen in Amby.

De 10e Nationale Bevrijdingsdag in Amby

“Zo vierde het dorpje Amby destijds de 10e Nationale Bevrijdingsdag op 4 en 5 mei 1955, getuige de bijgevoegde gemeentelijke documenten. Het was een prachtig programma en uniek voor die tijd, alsook een eer om hieraan deel te nemen en aanwezig te mogen zijn. Daags vóór de grote feestviering werden de oorlogsslachtoffers plechtig in de kerk herdacht en bij het monument op het kerkhof met zang van “Crescendo” (een moment van stilte en bezinning). De feestdag zelf werd om 8.00 uur geopend door de Ruiterclub, enkele leden van de harmonie met hun trompetten en het kamerschieten. Na de plechtige Hoogmis volgde een rondgang van de harmonie en een concert op het plein voor het gemeentehuis, afgewisseld met zang van “Crescendo”. Om 14.00 uur sprak de Edelachtbare Heer Burgemeester Spauwen op de speelplaats van huize “Severen” honderden dorpsgenoten toe over de vrijheid na jaren bezetting. Daarna was de eer aan de “Edelweiss” kapel om samen met de aanwezigen het “Wilhelmus” te laten klinken. Het is toch altijd mooi als zo’n mensenmassa samen zingt. Om 14.30 uur traden de toneelverenigingen “Vondel” en “Vriendenkring” samen op met het stuk “Boeng Toni” (zie bijgaande foto), dat een beeld gaf van de strijd in Indonesië waar onze jongens ook gevochten hebben. Ze ontvingen voor hun optreden veel lof en waardering. Om 18.00 uur was er vrij dansen en de sluiting van de cafés was om 00.30 uur. Zo kwam er een einde aan een geslaagde herdenkingsdag.”

Bovenstaande tekst is een herinnering van de heer No Goessens, die door het toenmalige gemeentebestuur van Amby uitgenodigd was om met de in 1952 door hem opgerichte “Edelweiss” blaaskapel het tienjarig bevrijdingsfeest op te luisteren.

De heer Goessens was eerder ook de oprichter en leider van gelegenheidsorkest “The Rythmic Boys”, dat meteen na de bevrijding in september 1944 het ene bevrijdingsfeest na het andere opluisterde.

Bevrijdingsfeesten

De bevrijding van Nederland is grof gezegd in twee fases verlopen. Vanaf september 1944 is Zuid-Nederland bevrijd, terwijl Noord-Nederland, boven de grote rivieren, moest wachten tot na de winter. Terwijl het Noorden dus nog bezet was en zelfs een verschrikkelijke hongerwinter moest doormaken, vierde men in het zuiden al volop de vrijheid.

Penning gemaakt ter herdenking van de bevrijding van Maastricht

Maar toen uiteindelijk ook de rest van Nederland bevrijd was van de Duitsers werd de bevrijding nationaal en officieel gevierd op 31 augustus 1945, de verjaardag van koningin Wilhelmina. De regering besloot dat de viering vanaf 1946 op 5 mei zou plaatsvinden. Deze dag werd gekozen omdat op deze datum, in 1945, de capitulatie van de Duitsers in werking was getreden. In de daaropvolgende jaren werd er vaak geschoven met de datum, vooral wanneer 5 mei op een zondag viel. Hieraan kwam een einde toen de regering in 1968 besloot de bevrijding altijd op 5 mei te vieren.

De eerste jaren na de oorlog werd het initiatief van de bevrijdingsfeesten vrijwel altijd genomen door de “Stichting 1940 - 1945”, met behulp van de gemeentebesturen. In Amby zocht de gemeente, die de feesten grotendeels faciliteerde, vervolgens mensen uit de gemeenschap die de organisatie of een deel ervan verder op zich namen. Bovenstaande herinnering van de heer Goessens is een mooi voorbeeld. Bijgaande afbeeldingen zijn kopieën van het officiële programma van de viering in 1955. In die jaren werd 5 mei groots gevierd. Niet alleen in Amby, maar elk dorp, elke stad, soms per wijk, overal werd op 5 mei groots de bevrijding en capitulatie van Duitsland herdacht.


Eerste bladzijde van het Programmaboekje 10-jarig bevrijdingsfeest Amby
Tweede bladzijde van het Programmaboekje 10-jarig bevrijdingsfeest Amby


4 mei: dodenherdenking

Net als tegenwoordig werd eerst op 4 mei stilgestaan bij de gevallenen als gevolg van de oorlogshandelingen. Vanaf 18.00 uur werden op alle openbare gebouwen maar ook bij particulieren, als ze erover beschikten, de vlag halfstok gehangen. Indien het weer het toeliet vervoegde men zich vervolgens, na een misviering in de kerk, bij het monument aan de kerkmuur. Van 19.55 uur tot dertig seconden voor 20.00 uur luidden de klokken. Daar werden - na twee minuten stilte - passende liederen gezongen door Gemengde zangvereniging Crescendo Met de horeca, toen nog volop in de omgeving van de kerk aanwezig, werd overeengekomen dat die weliswaar niet gesloten hoefde te zijn, maar vanaf 18.00 uur alleen tot exploitatie mocht overgaan zonder “vermakelijkheidsaspecten”. Waarschijnlijk werd hiermee bedoeld: geen muziek, geen orkesten, geen feeststemming en dergelijke. De enige toegestane muziek was de muziek die door de officiële radiozenders werd uitgezonden. Ook buitenverlichting, neonverlichting en andere lichtbakken moesten gedoofd blijven tussen 18.00 en 21.00 uur.


In 1965 werd de horeca verzocht het 'vermakelijksheidsaspect' te doen ontbreken gedurende de herdenking.

5 mei: bevrijdingsfeest

Al de bevrijdingsfeesten werden de eerste jaren na de oorlog, tot ver in de jaren 60, uitbundig gevierd. Het bovengenoemde tienjarig bevrijdingsfeest werd wel heel uitvoerig gememoreerd. Het was een erg gevuld dagprogramma, dat begon met kamerschieten om de Ambysche bevolking eens goed wakker te krijgen. Vervolgens konden de vlaggen uit, volledig tot in de top, en paradeerden de ruiterclub en leden van de Harmonie St. Walburga door het dorp om iedereen in feeststemming te krijgen.

Uiteraard begon in die tijd het feest pas echt na een plechtige eucharistieviering. De harmonie maakte vervolgens een rondgang door het dorp die eindigde bij het toenmalige gemeentehuis, waar afwisselend werd gemusiceerd door Crescendo en de harmonie. Na de middagpauze werden alle inwoners uitgenodigd naar de speelplaats van Huize Severen te komen, alwaar eerst burgemeester George Spauwen de menigte toesprak alvorens het feest verder ging onder de vrolijke klanken van blaaskapel “Edelweiss”. Het laatste middagonderdeel was een opvoering van het toneelstuk “Boeng Toni” door de samenwerkende toneelverenigingen “Vondel” en “Vriendenkring”.


Spelersgroep Boeng Toni in 1955

Voor de jeugd - “de schoolgaande kinderen” en “de bewaarschoolkinderen” - zoals er toen over werd gesproken, werd een apart programma opgezet. De onderwijzers (m/v) kregen die taak toebedeeld, waarbij speciale uitzendingen van de schoolradio en het uitdelen van versnaperingen een centrale rol speelden. ’s Avonds zetten de volwassenen het feest voort in de diverse horecagelegenheden, die per uitzondering vergunning hadden tot 00.30 uur. In het programma dat de gemeente openbaarde, ontbrak natuurlijk evenmin de oproep om gelden in te zamelen om de nodige kosten te kunnen betalen…

Groot bevrijdingsbal bij Habets, beter bekend als café De Keizer

Groot bevrijdingsbal bij Habets, beter bekend als café De Keizer





De media

De herdenkingen en vieringen worden in de media van die tijd, met name in dagblad “De Nieuwe Limburger”, breed uitgemeten. Hier een selectie van berichten uit die jaren…

Bevrijdingsfeest in 1950
Bevrijdingsfeest in 1951
Dodenherdenking in Amby in 1969
Dodenherdenking in 1964


Twintig jaar na de bevrijding

In 1965 wordt het “twintigjaar bevrijd zijn” eveneens heel uitbundig gevierd. Een anoniem verslag uit de krant van 7 mei 1965:

“Ondanks de dreigende regen vond het bevrijdingsfeest in Amby toch doorgang. De belangstelling was zelfs, ondanks het dreigende weer, zeer groot te noemen. De jonkheid had voor een leuke versiering gezorgd op de binnenplaats van Huize Severen, waar de feestelijkheden plaatsvonden. Nadat de harmonie door enkele straten van Amby was getrokken en daardoor vooral veel kinderen doch ook veel volwassenen had meegelokt, opende zij het programma stipt om 15 uur met het Wilhelmus en een feestelijke mars. Vervolgens kwamen het gemengd zangkoor Crescendo, de leerlingen van de jongensschool, het kerkelijk zangkoor St. Caecilia en het dameskoor aan de beurt. Er werd tot slot een gezamenlijk concert gegeven. In de pauze die hierna volgde, kregen de kinderen een traktatie aangeboden en na de pauze heropende de Harmonie het programma met een concert. De burgemeester, mr. G. Spauwen, memoreerde in zijn toespraak de verschrikkingen van de oorlog én de vreugde die daarop volgde bij de bevrijding. Na het concert van de Harmonie dansten twee kinderen van Huize Severen de “Yenka”. Dit optreden van deze vierjarige kinderen viel bij allen zeer in de smaak. Na het Kerkelijk Zang- koor, dat „Va Pensiero” uit Nabucco van Verdi, en gegroet mijn Limburg van L. Hermans zong, trad de gehele dansgroep van Severen op. Een verdiend applaus kreeg ook het kinderkoor van Crescendo, dat o.l.v. mej. H. Smeets drie liedjes ten gehore bracht. De harmonie besloot het programma met enkele marsen.’

Veranderingen

Met het verstrijken van de jaren en de naderende fusie met Maastricht veranderde het karakter van de 4 mei-herdenking en met name de 5 mei-viering. Enkele jaren voor de annexatie werd het Cultureel Comité Amby opgericht. Dit comité had tot doel een brug, een verbinding, te zijn tussen alle verenigingen van Amby. Dit comité zou vanaf de jaren 1970 het voortouw nemen bij de jaarlijkse herdenkingen. Scouting Amby en de harmonie werden naast de zangverenigingen steeds meer betrokken bij de dodenherdenkingen. De bevrijdingsfeesten “oude stijl” zoals ze waren in de jaren 1940-1960 verdwenen langzaam.


Cultureel Comité houdt vergadering in 1970

De Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei werd in 1946 van overheidswege ingesteld. De organisatie was lange tijd in handen van wisselende comités en pas met de oprichting van het Nationaal Comité 4 & 5 mei kwam daar verandering in. Ook de Nationale Viering is in de loop der jaren veranderd: sinds 1995 wordt er een 5 mei-lezing gehouden en daar is later ook een 5 mei-kinderlezing bijgekomen; vanaf 1996 wordt elk jaar een andere provincie betrokken bij de viering.

Bezinning en viering

De invulling van de viering van 5 mei heeft sinds 1988 geleidelijk aan steeds meer samenhang gekregen met de Dodenherdenking op 4 mei. Gaandeweg is het accent op de feitelijke historische bevrijding verschoven naar het belang van vrijheid in het algemeen. Met een ingetogen ochtendprogramma wordt - door stil te staan bij de kwetsbaarheid van vrijheid - een overgang gemaakt van herdenken naar vieren. De 5 mei-lezing speelt daarin sinds 1995 een belangrijke rol. Sinds 1996 is elk jaar een andere provincie betrokken bij de uitvoering van het nationale programma. Ter inspiratie voor de invulling van het programma wordt gebruik gemaakt van een jaarthema. In de provincie waar het ochtendprogramma plaatsvindt, geeft de minister-president sinds 1996 het startschot voor de Bevrijdingsfestivals. Met de veertien Bevrijdingsfestivals - in iedere provincie (voor Limburg is dat Roermond), de hoofdstad Amsterdam en de hofstad Den Haag - die vanaf 1994 ’s middags en ’s avonds worden georganiseerd, is het gelukt veel jongeren te bereiken. Een miljoen bezoekers viert daar jaarlijks de vrijheid. Sinds 1996 wordt 5 mei, in aanwezigheid van de koning en de koningin, feestelijk afgesloten met het 5 mei-concert op de Amstel in Amsterdam. De NOS zendt het concert live uit.

In Amby vinden er al jaren geen bevrijdingsfeesten meer plaats. Wel wordt er elk jaar trouw de 4-mei herdenking gehouden bij het monument aan de kerkmuur. Ook in Amby wordt het belang van vrijheid in het algemeen en het herdenken van slachtoffers van onderdrukking en geweld herdacht. Personen uit Amby, die na de Tweede Wereldoorlog hun leven hebben gegeven voor eigen of andermans vrijheid, zijn aan het monument toegevoegd en worden eveneens op passende wijze jaarlijks herdacht.

Trivia

  • Voor een overzicht van de oorlogsslachtoffers verwijzen wij naar de artikelen: Jodenvervolging in Amby en Oorlogsslachtoffers
  • Nieuwsgierig geworden hoe de bevrijding van Amby verliep? Dat lees je hier: Bevrijding van Amby
  • In de categorie Tweede Wereldoorlog vind je nog meer artikelen die te maken hebben met de oorlog. Klik helemaal onderaan dit artikel op 'Tweede Wereldoorlog' om hier rechtstreeks te komen.