Jeugd- en jongerenwerk Amby

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De naoorlogse babyboom generatie kwam in de late jaren vijftig, vroege jaren zestig in de pubertijd. Deze generatie ontwikkelde, zoals algemeen bekend is, anders dan hun (voor)ouders voor het eerst in de geschiedenis een nieuwe, eigen jeugd- en jongerencultuur. Daarmee ontstonden compleet andere jeugd- en jongerenorganisaties. Deze nieuwe organisaties en hun activiteiten werden in eerste instantie, zoals de traditionele verkennerij, de harmonie of de toneelverenigingen, nog wel vanuit de kerk georganiseerd, waarbij priesters, kapelaans en broeders meestal het voortouw namen. Het doel was met name om op die manier de goede zeden te waarborgen. Hierdoor waren veel activiteiten of alleen voor jongens of alleen voor meisjes toegankelijk, dus gescheiden van elkaar. Voor de traditionele kerk bleek het uiteindelijk een achterhoedegevecht. Jongeren lieten zich steeds minder gelegen liggen aan vermaningen en sturing en bepaalden gaandeweg hun eigen richting en ontwikkeling. Amby week hierin niet af. Lees mee over het jeugd- en jongerenwerk in Amby.

Instuiven

Met het aantreden van kapelaan Kasdorp in 1962 beschikte Amby over een jonge en modern denkende geestelijke, die een groot stempel drukte op de latere jongerenactiviteiten. Allereerst richtte hij met enkele vrijwilligers een werkgroep op, die zogenaamde instuiven organiseerde. Volgens het RK lnstuifwerk in Limburg is het doel van de instuif 'het geven van vorming en ontspanning aan de jeugd door middel van het organiseren van contactavonden'. In omringende dorpen en wijken van Maastricht voltrok zich eenzelfde proces en heetten die instuiven vaak “sociëteit” of “soos”. Men kon er lid van worden (niet verplicht) en deelnemen aan uiteenlopende activiteiten zoals oriëntatieritten op de fiets rondom Amby en picknicks op de Ambyerheide. Vanaf het begin stond ontspanning en amusement op de eerste plaats. Van de beoogde “vorming” kwam in principe weinig terecht.

Bals en Dansavonden

Onder begeleiding van volwassenen organiseerde de werkgroep instuif in Amby voor zover bekend maandelijkse dansavonden of bals. Een groot aantal dans- en showorkesten maakte in de eerste jaren zijn opwachting in zaal Lemmelijn, later zaal Veulemans aan de Severenstraat en in zaal Franssen, oftewel café de Keizer naast de kerk. In zaal Franssen werden regelmatig dansdemonstraties en danscursussen gegeven. Rond carnaval organiseerde de instuif gekostumeerde bals. Vanaf de tweede helft in de jaren zestig werden de dans- en showorkesten ingeruild voor de mateloos populaire beatorkesten of beatgroepen. In deze ontwikkeling werd de rol van de kerk, ondanks de grote betrokkenheid van Kasdorp, steeds geringer. Ook Amby werd meegezogen in de grote sociale en maatschappelijke veranderingen van de jaren zestig.

1963
1965
1966

Voetballende leden van de instuif deden mee aan de door andere “sozen” of instuiven georganiseerde voetbaltoernooien, bijvoorbeeld het paas-voetbaltoernooi georganiseerd door jongerensociëteit “de Jokers” in Heer in 1969, waar instuif Amby de 6e plaats behaalde. Het lidmaatschap van de instuif werd toegejuicht, maar ook niet-leden waren welkom bij de instuifactiviteiten.

Excursies

Vast onderdeel van de instuiven waren de excursies. In dagactiviteiten werden plaatsen bezocht in de Eiffel, bijvoorbeeld Schwammenauel en Dedenborn en in de Ardennen. Dat was meestal in de zomer en zwempartijen waren een vast onderdeel van die dagexcursies, evenals een ter plekke opgevoerde mis door kapelaan Kasdorp. Deze excursies vormden de opmaat van de latere zomerkampen. Of aan al deze activiteiten de uitstapjes van de misdienaars ten grondslag lagen is niet bekend. Zeker is wel dat zich onder de deelnemende jongeren (jongens) diverse misdienaars bevonden.

Kapelaan Kasdorp

Ton Kasdorp, kapelaan in Amby 1962 tot en met 1972

Zoals gezegd, een belangrijk aanjager van al die activiteiten was kapelaan Ton Kasdorp. Hij was afkomstig uit een ondernemersfamilie uit Roermond, die een villa van “Van Aubel” bewoonde aan de Meerssenerweg, op de hoek van de kasteel Verduijnenstraat op de grens van Limmel-Nazareth in Maastricht. De villa was tot 1976 een filiaal van de firma Kasdorp (elektrische materialen) uit Roermond. In dit pand werden op zolder de tenten en de andere kampbenodigdheden opgeslagen. Ton Kasdorp werd in 1958 tot priester gewijd en werkte tot 1962 als kapelaan in Welten, Heerlen. Hij studeerde aan het seminarie te Rolduc en was zelfs een klasgenoot van de latere bisschop Ghijsen en deken Kirkels van Meerssen. In tegenstelling tot die twee orthodoxe confraters bleek hij zeer progressief te zijn. In 1962 werd hij als kapelaan aangesteld in Amby. In 1972 werd hij pastoor in Amstenrade en verliet hij Amby. Kasdorp bleef pastoor tot 1994, waarna hij het ambt verliet en op 64-jarige leeftijd in het huwelijk trad met een weduwe. Hij overleed, 83 jaar oud, in 2014.

Nieuwe initiatieven

Naast de instuiven, die niet echt een verenigings- of clubkarakter of -status hadden, nam hij in 1967 het initiatief om een vereniging op te starten voor de Jongens van Amby. Zoals eerder gezegd was er buiten de voetbalclub RKASV, de Harmonie St. Walburga en de Scouting weinig te beleven voor de grote groep naoorlogse jongens in Amby. In het lokaal "de Paardenstal", aan de achterzijde van de Marechaussee Kazerne aan de toenmalige Kerkstraat, nu Ambyerstraat Zuid, waar ook de Gidsen van de Scouting gehuisvest waren, werden de eerste bijeenkomsten gehouden op een vaste clubavond: de maandag. Daar waren overigens alleen de jongens welkom. Deze vereniging is de nog steeds bestaande Ambyse Jongeren Vereniging, de AJV. De instuiven stierven hiermee een langzame dood. De dansavonden werden eind jaren zestig vervangen door de maandelijkse discobals in het gemeenschapshuis. Kapelaan Kasdorp was mede-initiatiefnemer voor het gemeenschapshuis, de Amyerhoof. Samen met de heer Louis Knubben was hij vanaf 1967 eveneens nauw betrokken bij het opzetten van het kindervakantiewerk Amby. Beide heren hebben voor het eerst een wandelvierdaagse voor de jeugd opgezet. Enkele jaren later is deze vierdaagse nieuw leven ingeblazen en bestaat heden ten dage nog steeds.

Aankondiging vakantiewerk Amby 1967
Vakantiewerk: op kamp met kapelaan

De zomerkampen: fase kapelaan Kasdorp

Vanaf het midden van de jaren zestig organiseerde Kasdorp, samen met mejuffrouw Sonja Ehlen die beroepsmatig was opgeleid in het jeugd- en jongerenwerk of het opbouwwerk en ondersteund door zijn huishoudster Ria, de jongens- en meisjeskampen naar de Ardennen. Gekampeerd werd voornamelijk in Luxemburg, altijd aan de oever van een riviertje. Een van de eerste kampen vond plaats in 1965 en ging naar het plaatsje Bettel aan de Our, nabij Vianden in Luxemburg. Daarna volgde in 1966 het kamp naar Wiltz aan de gelijknamige rivier. In 1968 werd het Dohan, in de Belgische Ardennen, vlak bij Bouillon aan de Semois. Het plaatsje Rodershausen aan de Ourthe werd bezocht in 1969 en Michelau aan de Sûre in 1970.

Enkele voormalige deelnemers herinneren zich nog de terugreis in 1968. Via de radio in de bus hoorde men dat Jan Janssen de Tour de France op zijn naam bracht. Spontaan werd aan het achterraam van de bus een spandoek met zijn naam erop gespannen. De hele weg terug werden de Belgische verkeersdeelnemers via lachende gezichten en uitgestoken tongen erop geattendeerd dat hún favoriet, Herman van Springel, “geklopt” was. Na 1970 vonden er ook nog kampeerweken plaats, maar dan vanuit de organisaties AJV en Soja (bijvoorbeeld Fischbach in Luxemburg).

Kapelaankamp 1968: Luuk en Ben Vries, Hans (Semmie) Hentzepeter, Albert (Appie) Gootjes.
Kapelaankamp 1970: Johnnie Meex, Jean Roijen, Hans (Semmie) Hentzepeter, Luuk Vries, Johan Crijns, Willy Ritzerveld, Bernie (Broer) Plantaz.

Stichting Open Jeugdwerk Amby: SOJA

Niet alle jongeren uit Amby vonden hun plekje in de AJV. Rond 1969/1970 kwam er uit de kampen van kapelaan Kasdorp nog een andere groep voort. Een grote groep die werd omschreven als “moeilijke jongeren” viel min of meer buiten de boot. Men vond niet echt aansluiting bij de AJV en zocht een eigen geschikt onderkomen.

stempel

Ook hier nam Kasdorp weer het initiatief en was met name Sonja Ehlen de kartrekker. Enige tijd bivakkeerde een groep los-vast in het gemeenschapshuis, maar dat werkte niet echt. Toen bij de overgang van de gemeente Amby naar Maastricht het gemeentehuis leeg kwam te staan, werd dit gebouw aangeboden voor sociale doeleinden. Meteen ontstond het initiatief hier een onderkomen te creëren voor genoemde groep. Op 25 juni 1970 werd de werkgroep Stichting Open Jeugdwerk Amby (Soja) opgericht. In tegenstelling tot de AJV (meer een club met een contributie betalend aantal leden), had de Soja een open karakter. Er waren geen vaste leden en iedere jongere kon intekenen en meedoen aan de activiteiten die georganiseerd werden. De doelstelling van Soja was om activiteiten te organiseren voor de ongeorganiseerde jeugd en jongeren van Amby.

Programmaboekje Soja activiteiten.


Amby was sinds de annexatie onderdeel van Groot-Maastricht. Het jeugd- en jongerenwerk van de Soja werd ondergebracht bij het gesubsidieerde Stedelijke jongerenwerk en werd aangehaakt aan het Martinushuis in Wyck. Dit was van oorsprong een katholiek wijkcentrum, gevestigd in het pand Hoogbrugstraat 42. Het was een buurthuis, bedoeld voor het 'onmaatschappelijke' deel van de Sint-Martinusparochie in Wyck. Soja Amby (nieuwe wijk van Maastricht-Oost), met een vergelijkbare doelgroep, werd aan dit buurthuis gekoppeld. De werkgroep wist intussen alle ambtelijke en andere barrières te slechten en twee jaar later, in 1972, kon het gebouw betrokken worden.

De werkgroep

Medewerkers in programmaboekje Soja

De werkgroep bestond in eerste instantie uit enkele professionele begeleiders, zoals de al eerder genoemde Sonja Ehlen - een naaste medewerker van Kasdorp en professioneel opgeleid - en Gerard Dreesen uit Amby. Voor de rest waren het vrijwel allemaal vrijwilligers, waarbij Zus Slenter en haar man Fons een belangrijke rol speelden. De doelgroep bleek niet de makkelijkste te zijn. Na het eerste stormachtige jaar, heroriëntering en inzet van nog meer professionaliteit en vooral de inzet van vele medewerkers lukte het een goed gestructureerd model jeugd- en jongerenwerk neer te zetten. Inspraak en het dragen van ieders persoonlijke verantwoordelijkheid van de deelnemende jongeren werden als wezenlijk kenmerk beschouwd. De Soja had in een van haar doelen duidelijk aangegeven dat ze ook een opvoedkundig karakter nastreefde. Daartoe werden met name de maandelijkse filmavonden en thema-discussieavonden georganiseerd.

Activiteitenoverzicht Soja
Vacature voor jongerenwerker

Vanaf het moment dat de Soja actief was in het voormalige gemeentehuis kwamen er meer professionele krachten de organisatie versterken en werd de groep vrijwilligers uitgebreid. Een van de eerste vrijwilligers vanaf het begin, Marian Janssens, startte een opleiding tot jongerenwerker en liep van 1978 tot 1981 stage bij de Soja. Na het behalen van het diploma MBO-SD (Sociale Dienstverlening) werd ze beroepskracht bij de Soja. Haar latere echtgenoot Thur Willems uit Amby werd eveneens vrijwilliger, vooralsnog tijdens de kampeerweken, maar later ook bij de bar- en discodiensten en andere activiteiten indien nodig. Een goed toezicht door volwassenen was vaak onontbeerlijk. Een heel team beroepskrachten begeleidde zo een grote groep vrijwilligers.

De zomerkampen: fase Soja

De Soja heeft de traditionele zomerkampen vanaf de oprichting in 1970 voortgezet. Of die kampen meteen en elk jaar zijn georganiseerd, is onbekend. Volgens een oud deelnemer in 1975, 1976 en 1977 in ieder geval wel. Van de facebook-site “Vrun van Amie” is een kleurenfoto van de groep kampeerders in Fischbach 1977 gehaald en hier geplaatst, aangevuld met zwart-wit foto’s van kamp Septfontaines/Siebenbrunnen in 1978.

Kampeerweek in Fischbach (Luxemburg) 1977, met o.a. Jacky Gerards, Leike en Luud Crijns, Ton Crijns, Cyriel en Ben Slenter, Frank Goyen, Marjan Mommers e.a.
Kampeerweek in Septfontaines/Siebenbrunnen, zomer 1978
Kampeerweek in de zomer van 1978
Staf zomerkamp 1978 met vlnr. Peter Emonds, Ripka Senen, ??, Gerard Dreesen, Noël Jaminon, Piet Schrömpgens, Marian Willems-Janssens, Sonja Ehlen
Kampeerweek in de zomer van 1978

Soja activiteiten

Start van een Soja seizoen

Uit bijgevoegd overzicht, afkomstig uit een brochure die de Stichting had uitgegeven, blijkt een veelheid aan activiteiten. Voor elke leeftijdscategorie werd wel iets georganiseerd. Befaamd was de vrijdagavond-soos. Jongeren vanaf 16 jaar konden van acht tot half twaalf terecht voor muziek, dans en gezelligheid. Samen met de groep vrijwilligers die de bar, de disco en het toezicht verzorgden werd de avond ingevuld. Doordat juist deze avonden wel eens leidden tot ongeregeldheden maakten ze ook wel berucht. Eenmaal per maand werden de zaterdagavonden steevast gereserveerd voor klassenfuiven, waarbij in overleg met de Soja leiding de klassen zelf voor de organisatie zorgden. Op de tweede zaterdag van de maand vonden wisselende activiteiten plaats zoals droppings en oriëntatietochten, excursies, spelavonden enz. De laatste zaterdag van de maand was er een alcoholvrije disco voor de jeugd van 12 tot 15 jaar. De resterende zaterdagen werden ingezet voor allerlei initiatieven als sieraden maken, pingpongen, bordspelen, koken, of ergens samen zwemmen of schaatsen.

Seizoensprogramma uit een brochure van Soja

Foto- en Yogaclub

In een goed verzorgd fotoatelier met donkere kamer kon met name door de al wat oudere bezoekers uitstekend geëxperimenteerd worden met alles wat met fotograferen te maken heeft. De leiding hierbij was in handen van Piet Schrömpgens. Op de donderdagavonden en de vrijdagmiddagen werd er aan Yoga gedaan. De begeleiding lag in handen van “Zus” Slenter.

Samenwerking met V.J.V. ’t Vloot

De bezoekers van de Soja vormden een divers geheel en bestond uit schoolgaande jeugd, werkende jongeren, maar ook werkzoekende jongvolwassenen. Voor met name de werkende jongeren en de werkzoekende jongvolwassenen was er een samenwerking tot stand gebracht met VJV ’t Vloot in Maastricht. Een VJV was een officiële onderwijsorganisatie die tot doel had de genoemde doelgroep, jongvolwassenen, nog enige vormende activiteiten te bieden en verder te begeleiden naar de echte volwassenheid. De al jong werkenden werden geholpen hun vaardigheden verder te ontwikkelen en inzichten te verschaffen in hun eigen situatie in relatie tot mens en maatschappij. De werkeloze jongeren konden overdag terecht voor hetzelfde en kregen ondersteuning in hun zoektocht naar werk, hulp bij ontslag en de aanvraag van uitkeringen.

Een oud-medewerker vertelt

In 1981 werd Fred Heuts als jeugd- en jongerenwerker gestationeerd bij de Soja. Gepassioneerd vertelt hij nu nog over zijn periode aldaar:

"Een greep uit de Soja activiteiten die werden ontplooid in de periode 1981-1990: wekelijkse clubs voor de lagere schooljeugd, activiteiten voor tieners en jongeren zoals kajakken en langlaufen in de Belgische Ardennen, weekenden in de Voerstreek en andere seizoensgebonden activiteiten. Beroemd en berucht was de wekelijkse soos/disco: elke vrijdagavond bezochten vele jongeren uit Amby en omliggende wijken Soja, waarbij regelmatig live-optredens plaatsvonden van lokale orkestjes. Midden jaren 1980 waren er ruim 50 vrijwilligers actief!

Ook bood het gebouw onderdak aan o.a. de Fotoclub o.l.v. Piet Schrömpgens, de Yogaclub o.l.v. Zus en Fons Slenter en repeteerden er op de zaterdagmiddagen diverse beginnende orkestjes.

Op de zaterdagavonden werden er met grote regelmaat de zogenaamde Klassenfuiven georganiseerd.

krantartikel over incidenten bij Soja

In die tijd heerste er tussen de jongeren uit de omliggende buurten nogal enige rivaliteit. Met name op de vrijdagse soosavond kwam dat wel eens tot uiting. Daarom werd het plan opgevat om op een vrijdagnacht een dropping in de Belgische Ardennen te organiseren. Het vervoer zou met touringcars geschieden vanaf het Soja gebouw. Bij het vertrek waren de bussen maar half gevuld. Wat de deelnemers echter niet wisten, was dat de jongeren uit Wittevrouwenveld, Nazareth, Wyck en de Heeg vanuit hun eigen jongerencentrum óók uitgenodigd waren om deel te nemen. Dus reed de bus vervolgens naar de genoemde wijken alwaar al die jongeren instapten. Onderweg was het akelig stil in de bussen... Na aankomst in café De la Gileppe te België werd in gemengde groepjes vertrokken en liep men het bos en de nacht in voor de dropping. Rond 5 uur in de ochtend druppelden de eerste groepjes uitgeput en onder de modder binnen en moest de bierkraan behoorlijk werk verzetten. 'Stehtischen' bestonden in die tijd nog niet. De jongeren leerden elkaar die nacht tijdens de tocht en in het café kennen. Hierdoor ontstond een soort onderlinge verbondenheid, verbroedering en respect voor elkaar. Om 10 uur die zaterdagochtend reden de bussen weer voor het café en togen de deelnemers zingend en dansend in de bus naar huis. Van enige buurtrivaliteit onder jongeren is daarna nooit meer sprake geweest, integendeel!"


Dat het bij de Soja niet altijd van een leien dakje ging blijkt uit de talloze krantenartikelen uit die tijd, waarin melding wordt gemaakt van ruzies, agressie en ongeregeldheden in, om en nabij de Soja. De discobals van de AJV, eind jaren zestig werden wel eens ontsierd door ruzies, als Sojabezoekers de confrontatie zochten met de andere jongeren. Gelukkig is dat niet vaak gebeurd.

Een oud-bezoekster vertelt

Mieke Korff-Mulders bezocht de Soja vanaf 1972:

Hallo, ook ik was een van de trouwe bezoekers van de Soja. Dat was in het voormalige gemeentehuis, waar nu makelaar Damen is gehuisvest. Ik ging er graag heen. Het was fijn dicht bij huis, we kwamen er samen, troffen er vrienden en konden er samen praten, dansen en wat drinken.

sfeeropname activiteit in de Soja
willekeurige carnavalsactiviteit in de Soja

Kapelaan Kasdorp heeft het, dacht ik, opgericht. Soms werd het door anderen verstoord en was er fikse ruzie, zodat de deur weer eens dicht ging. Erg jammer natuurlijk, want dan konden wij nergens heen. Dat gold zeker voor de jongeren, die nog te jong waren om in Maastricht op stap (te mogen) gaan van de ouders. Ik denk dat dit in 1972 was. Ik heb er goede herinneringen aan. Zelf woonde ik op de Ambyerstraat 58, naast café Pieters ( de Moonlightbar). Groetjes, Mieke Mulders.





Het einde van de Soja

Door de toenmalige gemeentelijke bezuinigingen op het welzijnswerk en het gesubsidieerde jeugd- en jongerenwerk, werden de activiteiten van Soja medio 1990 beëindigd.