Lourdesgrot in het Severenpark

Uit Amiepedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Lourdesgrot in het Severenpark is gelegen achter de Severenstraat. De Mariagrot in het park van Huize Severen, die de grot van Lourdes imiteert, dateert al van 1937. De grot is een monument in het Severenpark en wordt vrij frequent bezocht door o.a. bewoners van Amby. Vaak zie je ook wandelaars vanuit Zorgcentrum De Zeven Bronnen, al dan niet in een rolstoel, met rollator of aan de arm van een begeleider. Het park met eendenvijvers en bos zorgt voor een stukje natuurbeleving dicht bij huis, terwijl de Mariagrot voor menigeen een bron is van gebed en devotie. Mooi om er te vertoeven, maar e.e.a. vraag natuurlijk ook om onderhoud.

Oorsprong

Het Severenpark behoorde van oorsprong bij Huize Severen, dat gebouwd werd in de late Middeleeuwen. Het was toen in bezit van de familie Van ’t Zievel, welke naam verwijst naar de aard van het terrein: drassige grond. Vanaf de bouw van Huize Severen is het park particulier onderhouden. Nadat de congregatie van de Zusters van Barmartigheid (Miséricorde) in 1912 in Huize Severen haar intrek deed, droeg deze de zorg voor het onderhoud en stelde ze enkele mannen aan om dit werk te doen. Menigeen zal zich de gebroeders Claessen herinneren, die in de jaren 1950-1960 “met gezag en respect” de avontuurlijke jeugd uit het park weg wisten te houden. Bij vertrek van de zusters in 1986 is het parkonderhoud op een lager pitje komen te staan. Na het tot stand komen van het flatgebouw van Severen hebben enkele bewoners als vrijwilliger het onderhoud van de Lourdesgrot op zich genomen. Ook bos en park krijgen hun aandacht, al vraagt het (groot) onderhoud hiervan meer om een professionele aanpak van de huidige eigenaar, de Elisabeth Strouven Stichting.

De eerste vrijwilligers

In december 1989 kwamen Sjer en Trees Goyen te wonen in het appartementencomplex aan het Severenpark. Na een paar maanden door het park te hebben gewandeld nam Sjer contact op met zuster Clara. Zuster Clara was van de congregatie die toen nog in Huize Severen woonde. Zij ligt nu naast haar medezusters begraven op de begraafplaats in het park van Severen. Sjer vroeg aan zuster Clara of hij het vervallen grotje in het park mocht herstellen. Met haar toestemming is Sjer in 1990 begonnen met de renovatie ervan. Het monument was namelijk overwoekerd met onkruid en mos en er waren veel stenen los of ze ontbraken en lagen er naast. De inwijdsteen van marmer uit 1937 was niet te herstellen, maar Sjer heeft er voor gezorgd dat er een nieuwe kwam. Van toen af aan werd het grotje, maar ook het park er naast, door Sjer Goyen onderhouden. Frits Heuschen, ook een flatbewoner, kwam hem daarbij helpen.

Lourdesgrot in het voorjaar

Op een gegeven moment werd Sjer Goyen door de Elisabeth Strouven Stichting, welke inmiddels eigenaar was geworden, op de vingers getikt met de vraag wat hij in het park deed. Hij werd er op gewezen dat dat zomaar niet mocht en kreeg te horen dat het park van de zusters overgegaan was naar die stichting. Uiteindelijk kreeg Sjer een briefje van de Elisabeth Strouven Stichting, waar op stond dat hij door mocht gaan met zijn werkzaamheden in het park en het grotje. Na deze toestemming heeft hij met hulp van Herman Mullers en Domenico Pina het onderhoud van park en grotje min of meer officieel op zich genomen. Sjer kreeg af en toe van mensen die zijn werk waardeerden plantjes en bloemen ter opluistering van het monument. In die tijd is er ook een Mariabeeldje geplaatst. Aanvankelijk was het een klein beeldje, maar later kwam het huidige Mariabeeld er in te staan. Dit werd door de toenmalige dokter Knols van de Zeven Bronnen uit Lourdes meegenomen en door hem geschonken. In die tijd werden er regelmatig missen opgedragen bij het grotje, onder andere met Sint Marie. Sjer deed dit vrijwilligerswerk tot ongeveer twee jaar voor zijn dood, in 2011. Hij zorgde er echter wel voor dat zijn werk werd voortgezet.



Problemen

In 1970, het jaar van de annexatie van Amby bij Maastricht, verhuisde het echtpaar Irene en Jo Janssen van de voormalige marechausseekazerne aan de Kerkstraat naar de Van Slijpestraat. Een van hun wekelijkse bezigheden was het maken van een wandeling in het Severenpark. Op het bankje bij de Mariagrot kwamen beiden Sjer Goyen, Domenico Pina en Herman Mullers tegen. Deze laatste kende Jo van het zaterdagse kaartclubje bij café Het Wapen (café Linkens, “de Knaus”). Vanwege tanende gezondheid vroeg Sjer in 2009 of Irene en Jo de verzorging van de Lourdesgrot van hem wilden overnemen. Hierop werd door beiden meteen spontaan positief gereageerd. Het onderhoud hield o.a. in dat het beeld van Maria af en toe werd gepoetst, de afgevallen bladeren werden verwijderd en hier en daar een bloemetje bij de grot werd geplaatst. Ook werden in het perkje voor de grot wat vaste planten in de grond gezet en werd enig snoeiwerk verricht. Met name bij dit laatste werd door een vertegenwoordiger van de Elisabeth Strouven Stichting een oog in het zeil gehouden: teveel snoeien was uit den boze. Er moest maar net genoeg ruimte zijn om langs te kunnen lopen. Irene en Jo moesten hierbij wel eens “burgerlijk ongehoorzaam” zijn, aangezien een welig tierende doornenstruik de toegang belette voor mensen met een rolstoel. Al dit werk gebeurde volledig pro deo. Geld voor een bloemetje bij Maria kwam uit eigen zak. “Wie bloemen wil neerzetten moet deze zelf maar betalen”, was destijds een gehoorde uitspraak van de eigenaar.

Lourdesgrot in de zomer

Vernielingen

Helaas ontstonden er in die tijd problemen. Opgeschoten jeugd had het pleintje bij de grot ontdekt als hangplek. Het Mariabeeld stond open en los in een nis. Rondom de grot stonden enkele olielampjes en de fles navul-olie stond in het zicht ernaast. Op een zekere morgen zagen Irene en Jo dat de lampjes en bijbehorende olie tegen de grot waren gegooid. Dat betekende flink schrobben om de boel weer schoon te krijgen. Enige tijd later zagen ze dat het beeld uit de nis was gehaald; het lag met afgebroken stukjes en verdwenen hand op de grond, kapot gegooid. Met speciale kunststof wist Jo het beeld gelukkig te repareren en van een nieuw verfje te voorzien. Bang voor nieuwe vernieling werd het beeld niet meteen teruggeplaatst, maar heeft het tot wel zes maanden gelogeerd in de slaapkamer van Irene en Jo. Naarstig werd gezocht naar een manier om het beeld tegen verdere beschadiging te beschermen. Jo ging op zoek naar mogelijkheden, die wegens gebrek aan geld gesponsord moesten worden. De firma Soons Zonwering maakte een metalen frame, dat van glazen wanden werd voorzien door glashandel Aarts. Zo werd het beeld enigszins beschermd teruggeplaatst. Lang duurde dit echter niet, aangezien dit glazen kastje ook weer werd vernield. Een tweede keer werd het gerepareerd, nu met raampjes van Cuijpers Glas. Het nieuwe kastje werd nu stevig in de nis vastgeschroefd. De overlast bleef echter aanhouden, mede omdat er geen of onvoldoende toezicht was in het bos en bij de vijvers van het park.

Schenkingen en vergeten vondsten

Mensen uit Amby die terug kwamen van bedevaart schonken een grote houten rozenkrans uit het echte Lourdes van Frankrijk. Deze rozenkrans werd gewijd door kapelaan Anu, die toen nét in Amby werkzaam was als kapelaan. Op nadrukkelijk verzoek werd de rozenkrans buitenom de nis van de Lourdesgrot gehangen, ter inspiratie voor de bezoekers. Na nog geen half jaar werden de onderdelen van deze rozenkrans verspreid door het bos deels teruggevonden. Vanwege ontbrekende delen kon deze nooit meer gerepareerd worden. Bij de brug naar het hoofdgebouw van Severen stond een inmiddels afgebroken berghuisje. Daarin vonden Irene en Jo een vergeten houten kerststal, helemaal compleet met houten beelden die met stof waren bekleed. Enthousiast werd deze stal opgepoetst en vlak voor kerst bij de Lourdesgrot geplaatst. Een lust voor het oog! Helaas heeft deze kerstgroep Nieuwjaar niet gehaald. De stal werd teruggevonden in de vijver en de beeldjes lagen verspreid in het bos tussen de struiken en zelfs in de bomen. Bij de grot stond ooit een vrij groot beeldje van een tuinkabouter. Op zekere dag was dit verdwenen. Nergens meer te vinden. Maar toen door de zeer droge zomer van 2018 het waterpeil van de vijver steeds verder zakte, werd een stukje van de puntmuts van het beeld zichtbaar. Toen de kabouter uit de vijver werd gevist werd ook het al jaren verdwenen windmolentje teruggevonden, dat ooit door een bezoeker van de grot was gemaakt.

Toezicht

Was er dan helemáál geen toezicht in die tijd? Irene: “Op zekere dag stond iemand van een bewakingsdienst op de brug voor het kasteel. Toen deze de jongeren aansprak op hun gedrag werd hij zonder enig respect in de vijver geduwd.” Flatbewoners die een oogje in het zeil probeerden te houden werden bedreigd en sommigen moesten dit bekopen met tegen de ramen gegooide rauwe eieren. Dit haalde toen de krant, die in een extra artikel uitweidde over de toestanden in het park. De situatie werd pas beter toen de toegang onder de flat aan de Severenstraat ’s avonds na 22.00 uur tot ’s ochtends werd afgesloten en meer gesurveilleerd werd door de politie. Door al deze baldadigheden werden Irene en Jo vaker moedeloos, zeker als er voor de zoveelste keer vernielingen moesten worden hersteld en lege flessen drank en etensresten moesten worden opgeruimd. Beiden verdienen een flinke pluim omdat ze hun werk stug bleven volhouden in een moeilijke tijd! Ze deden hun werk niet voor niets, want regelmatig ontmoetten ze mensen die uit devotie de Lourdesgrot in het park kwamen bezoeken en er steun aan ontleenden. Dat gaf Irene en Jo veel voldoening. Ze ontdekten zelfs dat een enkele familie de as van een gecremeerd gezinslid in de buurt van de grot kwam verstrooien. In 2016 werd Jo ernstig ziek. Voor een laatste maal werd tegen Kerstmis van dat jaar nog eens flink opgeruimd. Hierbij kwam Desiree Maas helpen en haar werd gevraagd de zorg voor de Lourdesgrot van hen over te nemen. Nog voor dat Jo kwam te overlijden zegde Desiree dit toe.

Opvolging

Desiree Maas, geboren en getogen in Amby, is sinds 2016 de huidige verzorgster van de Lourdesgrot in het Severenpark. Haar interesse voor de grot en het park kwam tot stand toen ze er als jong meisje haar jeugd doorbracht. Ze woonde In Amby o.a. samen met haar broer Jo Maas, die een tijdje profwielrenner is geweest (Tour de France 1979, etappewinst en 7de in het eindklassement). Als jong meisje kwam Desiree veel bij Urbain van der Linden en Lottie Koks, die beiden eigenaar waren van hoeve Severen. Bij onweer kroop ze in die tijd vaak bij de hond Eddy in het hok, om deze te troosten en te kalmeren. Als kind was ze nogal apart: ze ging graag “op avontuur” en klom dan over de heg om in het bos van Severen te komen. Meestal speelde ze dan in de buurt van de Mariagrot en later kreeg ze vrienden die in het internaat van Severen woonden. Sinds 2007 woont Desiree in een appartement van het kasteel, het vroegere “moederhuis” van internaat Huize Severen.

Desiree heeft de verzorging van het Mariagrotje op zich genomen, nadat ze dit heeft beloofd aan de vorige verzorger die vanwege ziekte hiermee moest stoppen. Zo werd ze de jongste verzorger ooit en ze wil zich actief inzetten voor de mensen die naar de grot komen. Ze helpt bezoekers die minder goed ter been zijn en met rolstoel of rollator in het park wandelen. Graag ook maakt ze “gewoon een praatje” met de mensen die er komen en weet ze soms te troosten bij verdriet. Trots is ze op de Mariagrot, die ze een mooie uitstraling geeft door versiering met plantjes en het plaatsen van nieuwe bloembakken. Dit spreekt de mensen die de grot en het park bezoeken erg aan. Verder heeft Desiree oog voor de dieren die in het bos leven en regelt hulp als ze een gewond dier ontdekt. Het verleden krijgt eveneens haar aandacht. Op het kerkhofje aan de oostkant van het park liggen 99 zusters begraven, die zich vroeger ontfermden over kinderen, die om verschillende redenen uit huis werden geplaatst en op Severen werden opgevangen. In 2020 leven er nog twee zusters van deze orde. “Met name zuster Gerardine kan op haar 83ste levensjaar nog mooie verhalen over vroeger vertellen”, aldus Desiree.

Toegangshek begraafplaats zusters van Severen
Bloemen op de begraafplaats


Door het organiseren van gepaste activiteiten wordt geprobeerd om het Severenpark en de Lourdesgrot uit de vergeethoek te halen, weer te laten herleven en de sociale controle te vergroten. Zo is er in augustus 2020 een lampionnentocht geweest, gevolgd door een open-lucht-viering onder leiding van pastoor-bisschop De Jong. Na afloop werd het kerkhofje bezocht, waarvan het bestaan nieuw was voor deze pastoor. Inmiddels is in oktober 2020 een nieuwe grindlaag aangebracht bij de grot en heeft het vitrinekastje weer nieuw en stevig glas gekregen. Zie filmpje voor een sfeerimpressie. Mocht iemand gaan wandelen in het park, wees dan niet verrast als je soms door Desiree wordt getrakteerd op een praatje, een beker chocomel of koffie in haar partytentje.

Onderhoud en toekomst

De Mariagrot is wat onderhoud betreft opnieuw hard toe aan restauratie. Ook is er een stevige onderhoudsklus te doen in bos, waarover afspraken worden gemaakt met de Elisabeth Strouven Stichting. Daarnaast is een relatie gelegd tussen de werkgroep Severenpark en Buurtplatform Amby. Op deze manier mag gehoopt worden op wat meer structuur in het tot stand houden van een “Ambyse Lourdesgrot” die door velen wordt gewaardeerd.