Tien Buydy, authentieke Amiese Sjlaaimet

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Portretfoto van Tien In de Braek-Buydy

Tien (Tina) Buydy is in Amby bekend als “de eerste en echte Sjlaaimet, geboren en getogen in Amby. Haar bekendheid dankt ze aan het feit dat ze van jongs af aan - en vrijwel een leven lang - haar eigen geteelde groenten verkocht op de markt in Maastricht, een uitdragend lid (voorzitster) was van vereniging “de ‘Sjlaaimetten’”, haar schoonzus model stond voor het Beeldje van De Sjlaaimet, zijzelf het voorbeeld bij uitstek was bij de oprichting van de Sjlaaimetsjes van de Sjlaaibokjeugd én naamgeefster is aan speelterrein Tina aan de Molenweg. Haar sociale netwerk was dan ook erg groot.


Geboren en getogen in Amby

Huwelijksfoto van Sjef en Tien In de Braek-Buydy, 1933

Tien (Tina) Buydy is geboren op 30 juni 1907. Als jong meisje moest ze al vroeg hard mee werken op het land en mee gaan naar de markt, samen met haar familie. Tien werd ouder en ging, feestnummer als ze was, natuurlijk ook graag op stap. Een geliefd uitgaansoord voor haar was danszaal Smeets op St. Pieter. Daar ontmoette ze voor de eerste maal haar latere echtgenoot Sjef.

Sjef In de Braek werd geboren op 26 maart 1908 in Oost-Maarland, in dialect Oesj-Maorend. Deze plaats werd in carnavalstijd het “Ezeleriek” genoemd, waaraan Sjef zijn bij oud-Ambynezen beroemde bijnaam “d’n Ezel” te danken heeft. Sjef was bouwvakker van beroep, maar zoals de meeste mensen in die tijd kwam hij ook goed uit de voeten in de eigen groentetuin, de “moostem”.

Op 8 juli 1933 stapten Sjef en Tina in het huwelijksbootje, welk huwelijk werd ingezegend door hun heeroom (priester-oom) pater Brouns, bijgestaan door de toenmalige en pas benoemde pastoor van Amby dhr. Roebroek. Uiteraard zorgde Tina ervoor dat dit huwelijk niet in "Maorend" maar in Amby werd afgesloten, want dat was immers háár dorp! Uit hun huwelijk werden drie kinderen geboren: twee zoons - Huub en Pierre - en dochter Hannie. Het leven van Sjef loopt vanaf die tijd helemaal parallel aan dat van Tien. Na de oorlog keerde Sjef de bouwvak voorgoed de rug toe, om daarna samen met Tien als kleine zelfstandige het beroep van tuinder te gaan uitoefenen. Beiden hielden van een hechte familieband en hadden daarnaast een zeer uitgebreide kennissenkring en veel sociale contacten.

Verenigingen

Wie gedacht had dat het echtpaar helemaal in beslag werd genomen door gezin en dagelijkse werkzaamheden slaat daarmee de plank volledig mis. Beiden waren immers verenigingsmensen in hart en nieren. Bij hen op huisbezoek gaan betekende menig gezellig uurtje kletsen, waarbij om de keel te smeren een glaasje jonge klare niet afgeslagen kon worden! Sterker nog: na elk slokje wist Tien, onder instemmend oog van Sjef, het glas wel weer tot de rand toe bij te vullen. En dat deed ze uiteraard ook met haar eigen glaasje!

Tien In de Braek-Buydy wordt “gekroond” tot Sjlaaikoningin
De Sjlaaimetten met Sjlaaikoningin Tien op een open wagen


In de jaren 1950 waren Tien en Sjef de grondleggers van vereniging de ‘Sjlaaimetten’, die op sociaal gebied erg actief was en daarnaast als doel had de Ambyse cultuur naar buiten uit te dragen. Deze (gezelligheids-)vereniging benoemde elk jaar een “Sjlaaikeuningin” die op een open wagen (boerenkar) door het dorp werd gereden, waarna een zeer gezellige avond volgde. Hieruit zijn enkele jaren later twee blijvende verenigingen ontstaan: Bejaarden- en invalidenvereniging 'De Sjlaaimetten' en carnavalsvereniging CV de Sjlaaibok. Tien werd maar liefst twee maal uitgeroepen tot Sjlaaimet-koningin, een eer die slechts weinigen te beurt is gevallen.

Beeldjes

Tien als Sjlaaimet, met in haar handen het mannelijk Sjlaaimetbeeldje

Als echte Sjlaaimet viel het idee om beeldjes te gaan verkopen voor de vereniging bij Tien in goede aarde. Haar schoonzus Els, de laatste Sjlaaimet, stond model voor het beeldje van De Sjlaaimet, dat door jubilerende carnavalsvereniging De Sjlaaibök met veel succes werd verkocht. Tot enkele malen toe moest vanwege de enorme belangstelling dit beeldje zelfs worden bijgemaakt! Enkele jaren later stond Tiens man Sjef model voor de mannelijke versie van dit beeldje. Er werden maar liefst meer dan 1000 van deze beeldjes verkocht, van welk aantal Tien een leeuwendeel voor haar rekening nam. Beide beeldjes zijn in veel Ambyse huiskamers terug te vinden.

Sjef werd daarnaast een van de oprichters van tuindersvereniging de Sjlaaimetten. Deze vereniging heeft vooral aan de Amiese veldsla grote bekendheid gegeven.

Sjef was jarenlang bestuurslid van Harmonie St. Walburga en Tien was tijdens Sjefs bestuurslidmaatschap altijd een stuwende kracht binnen het damescomité van de harmonie. Sjef is daarnaast een van de medeoprichters geweest van CV de Sjlaaibok en was lid van de allereerste Raad van Elf, onder zijn bijnaam “D’n Ezel” (elk raadslid had destijds een bij hem passende bijnaam…). Sjef en Tien hebben zich altijd met hart en ziel ingezet voor het verenigingsleven; geen moeite was hen daarvoor te veel.

Tien als authentieke Sjlaaimet in De Limburger (foto Th. Habets)
Tien met eigen geteelde rabarber actief op de markt
Tien met zoon Pierre op de markt
Een levend monument op de markt

Markt

Tien trok al vanaf haar zevende jaar wekelijks naar de Maastrichtse markt om daar de geteelde “echte Amiese” groenten te slijten. Vroeger gebeurde dat drie maal per week. Eerst werden de groenten vervoerd met de kruiwagen, daarna met de honds- en fietskar, totdat weer later paard en wagen er aan te pas kwamen. In iets moderner tijden waren kar en tractor het middel waarmee Sjef de spullen naar de markt bracht.


Hard werken is in die jaren het parool geweest voor Sjef en Tien. Jaren lang stonden ze al om vier uur ‘s ochtends naast het bed. Na het vroege ontbijt gingen beiden eerst naar het land, om ‘s avonds weer vroeg met de kippen op stok te gaan. Dit ritme werd slechts doorbroken door hun aanwezigheid tijdens de Maastrichtse marktdagen, waar ze jaren lang hun groentekraam verzorgden - ook toen later andere Sjlaaimetten en Mooswiever (van St. Pieter) het voor gezien hielden. Werd, zoals gezegd, in het begin te voet naar de markt getrokken, later - op het laatst nog één maal per week - werd Tien door haar jongste zoon Pierre met auto en aanhangwagen gebracht. Behalve “marktse” collegiale gezelligheid was het echter ook hard werken: in het hoogseizoen werden zelfs meer dan 60 kisten groenten per marktdag aan de man gebracht.


Het spreekt bijna vanzelf dat Tien, niet in het minst door haar markante verschijning en de manier waarop ze spontaan met anderen om ging, in de loop der jaren is uitgegroeid tot de enige echte Sjlaaimet op de markt. Ze werd er een echte bezienswaardigheid, een levend monument. Bij speciale gelegenheden werd ze dan ook vaak uitgenodigd als eregast, zoals bij de onthulling van Charles Vos’ beeld van het Mooswief, de patrones van de markt.

Jubilea

Tien en Sjef, op z’n zondags uitgedost, gefeliciteerd door de marktmeester
Samen proosten op het jubileum

Tien viert in 1983 haar marktjubileum. Ze heeft dan in Maastricht maar liefst 65 jaar lang in weer en wind op de markt gestaan en dat kunnen maar weinig marktlui haar nazeggen. Het is begrijpelijk dat tijdens koude dagen een “dröpke”, samen met haar vaste collega’s, zorgde voor enige warmte van binnen. Het was overigens een dubbel feest, want op deze dag werd ook het 50-jarig huwelijk gevierd van Tien en Sjef.

Historisch oud en nieuw op de markt
Een hoera door de Amiese Sjlaaimetsjes, midden op de markt van Maastricht
Tien bij burgemeester Baeten, uiteraard mèt ’n dröpke…
Grote belangstelling in de burgemeesterskamer
Een dik verdiende koninklijke onderscheiding
Tien als vroegere Sjlaaikeuningin mee in een latere carnavalsoptocht van Amby

Naast haar eigen familie, naaste buren en bekenden waren ook veel verenigingen aanwezig tijdens de feestelijke receptie, die “gewoon” in haar marktkraam onder het Maastrichtse stadhuis werd gehouden. Als het ware heel Amby liep uit om haar te feliciteren op háár markt! Immers: vooral door haar toedoen wordt Amby nog altijd “het Land van Sjlaai en Poor” genoemd.

Tijdens een bijzonder moment worden Tien en Sjef ter plaatse omringd door “haar” Sjlaaimetsjes van het jeugdcarnaval, die ze een zeer warm hart toedraagt. Die mochten op deze dag natuurlijk niet ontbreken en ze wisten Tien er goed in het zonnetje te zetten!

In De Limburger: na 71 trouwe jaren afscheid van de markt


Op de markt, zoals alle dagen gekleed in schort, geitenwollen sokken en sloffen zoals iedereen haar kent, geniet Tien van de belangstelling. Ook de marktmeester komt haar feliciteren. Later die dag wordt ze op het stadhuis uitgenodigd door toenmalig burgemeester Baeten. Daarvoor gaan voor even schort en sloffen uit. Haar zondagse jurk had ze al aan en ook haar mooiste schoenen worden nu aangetrokken. Dan wacht haar een bijzondere verassing: Tien wordt benoemd tot drager van de Eremedaille in Zilver, verbonden aan de orde van Oranje Nassau. In het midden van haar familie, de jeugdige Sjlaaimetsjes, haar buren, marktcollega’s en vele Ambyse aanwezigen ondergaat ze trots de huldiging.


Tien houdt het als marktvrouw hierna nog enkele jaren vol. Maar na 71 jaar neemt ze dan toch, van weemoed huilend, afscheid van “haar” markt. En ook dat haalt natuurlijk de krant! Maar als echte Sjlaaikeuningin trekt ze met carnaval toch nog lekker in de Ambyse optocht mee.

In een open rijtuig naar de Molenweg

Speelterrein Tina

Speelplekken op Tina

Uit dank voor haar werk en markante persoonlijkheid heeft Amby een avontuurlijk speelterrein aan de Molenweg naar haar genoemd: speelterrein Tina. Dit terrein werd op 14 april 1981 officieel geopend door Tien, in aanwezigheid van de Maastrichtse wethouder van sport, de heer G. Peters. Voorafgaande aan het officiële gedeelte werden Tien en Sjef afgehaald bij hun woning aan Ambyerstraat Noord 53. Met een open landauer, getrokken door en achttal paarden, werden beiden naar het speelterrein aan de Molenweg gebracht. Hier onthulde Tien de naam van het speelterrein, dat blijvend naar haar vernoemd werd. Een aantal schoolkinderen, vergezeld door hun onderwijzer, zorgen voor de nodige sfeer door het enthousiast in gebruik nemen van de geplaatste speelvoorzieningen.

Tien opent officieel speelterrein Tina
Speeltoestel op Tina
Speeltoestel op Tina




Het overlijden van Sjef in 1986 en later Tien in 1992 werd door velen in Amby, niet in het minst door de verenigingen waarmee ze verbonden zijn geweest, gevoeld als een flinke klap. Het werd beide keren een afscheid, waar velen mooie herinneringen gehad zullen hebben aan twee rasechte Ambynezen en verenigingsmensen.


Tien met háár Sjlaaimetsjes

Sjlaaimetsjes

De voltallige jeugdgroep van C.V. de Sjlaaibok, met de allereerste Sjlaaimetsjes

Met Tien als voorbeeld is binnen carnavalsvereniging De Sjlaaibök bij de jeugdafdeling de meisjesgroep “de Sjlaaimetsjes” ontstaan. In het begin, 1982, verschenen deze in precies dezelfde kledij als onze Tien, kompleet met grijze pruik en groentekorf: 11 meisjes en een "oppersjlaaimetsje", helemaal gekleed als authentieke Sjlaaimet. Zij trekken vanaf die tijd mee naast de jongens van de Jeugdraad van Elf. Tien zorgde ervoor dat bij alle officiële gelegenheden waaraan de Sjlaaimetsjes deelnamen elk mandj mooi gevuld was met verse, echte Ambyse groente. Mede door dit gegeven waren deze jongedames natuurlijk ook aanwezig op de markt tijdens haar huldiging.

De jeugdgroep in moderner tijden


Door de jaren heen kregen de Sjlaaimetsjes een iets moderner uitdossing. Ze gingen weliswaar met de tijd mee, maar blijven nog altijd het Sjlaaimetsje met de traditionele lange rok, schort en hoedje (zonder de te warme pruik), die hun creatie compleet blijven maken. Ondertussen zien heel wat vroegere Sjlaaimetsjes dat ze met ere door hun dochter worden opgevolgd in dit gezelschap.