Volkstuindersvereniging Amby

Uit Amiepedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzichtsfoto van het VTV complex

In 1982 kwamen in Amby, de wijk van sjlaai en poor, Ludo Geraerds, Wil van Golde en Wiel Tijssen samen die het plan hadden opgevat om een volkstuinencomplex in te richten voor het verbouwen van groenten, fruit en bloemen. De locatie had men al op het oog: naast de Eerste Maastrichtse Dahliavereniging (EMDV), toen nog gevestigd achter de jongensschool aan de Ambyerstraat Zuid. Deze locatie was echter niet lang meer beschikbaar want achter de jongensschool zou een nieuwe woonwijk worden gerealiseerd. EMDV en Volkstuindersvereniging Amby (VDV) kregen daarom een nieuwe plek toegewezen aan de Hooverenweg, achter het huidige “Magisch Theatertje” aan de Molenweg.

Onzekerheid locatie

Echter, aan deze kant van Amby werd indertijd onderzocht of de A2 ten oosten van Amby, over de Ambyer Hei, kon worden aangelegd. Toch namen de EMDV en VTV Amby de weilanden in gebruik, maar onder voorwaarde dat de volkstuinen weer moesten worden verplaatst als de A2 inderdaad oostelijk van Amby zou worden aangelegd. Zolang het dus niet zeker was waar de nieuwe A2 zou worden aangelegd, bleef de onzekerheid over het voortbestaan van de volkstuinen op die locatie. Pas in 2002 werd het definitief dat de A2 er op die plek niet zou komen, natuurlijk tot grote opluchting van de vereniging.

Er wordt volop gewerkt in de tuinen

Volhouden was het devies

De plannen van de initiatiefnemers werden in eerste instantie in het algemeen met scepsis ontvangen. Hoezo een volkstuinencomplex? Daar zou toch geen behoefte aan zijn, want iedereen had toch al zijn eigen tuin? Men zette toch door en gelukkig vonden de initiatiefnemers bij de Gemeente Maastricht een medestander in raadslid Dhr. Indebraekt. Ook Dhr. Driessen, ambtenaar van de Gemeente Maastricht, was zeer behulpzaam en ondersteunde de oprichting van de volkstuin. Al snel daarna werd de groep initiatiefnemers nog uitgebreid met de heren Mullenders, Dresens en Kicken. Met de ambtelijke ondersteuning werden de plannen uitgewerkt. Een van de voorwaarden was, dat ook mensen van buiten Amby een tuin konden huren bij de Volkstuindersvereniging Amby! Er werd groen licht gegeven aan het initiatief en in 1983 werden de statuten vastgelegd bij de notaris.

Aan de slag

Dat er wel degelijk belangstelling voor een volkstuin was werd snel duidelijk: een wervend stuk in de Amyer Praot leverde 70 enthousiaste aspirant-leden op. Begin 1983 is men toen met vereende krachten begonnen met het ploegen van het terrein, het plaatsen van de omrastering en het renoveren van de aanwezige maar verwaarloosde meidoornhaag. Met het inschrijfgeld van 25 gulden per persoon en een contributie van 35 gulden en daarnaast nog pachtgeld, hebben de oprichters en de aspirant-leden de voorzieningen op het terrein geplaatst en de tuinen uitgezet. Maart 1983 was de Volkstuindersvereniging Amby een feit en namen de leden enthousiast hun tuin in gebruik.

Realisatie voorzieningen

Men begon met het plaatsen van een oude keet, om te kunnen schuilen en af en toe de koude handen en voeten te warmen. Er was ook nog geen watervoorziening. Water moest worden meegebracht van thuis, in jerrycans of flessen, of men gebruikte het in de tuin opgevangen regenwater. In 1985 hebben de leden de waterleiding aangelegd, de tapkranen aangesloten en een plaatselijke loodgieter, dhr. Slangen, heeft gezorgd voor de aansluiting op het waternet. Het terrein was aan de zuidkant nog omheind met draad, de noordzijde van het terrein was beplant met een haag van meidoorn; een belangrijk landschapselement. Deze haag was jarenlang verwaarloosd. Om in beschutting en afscherming aan alle zijden te voorzien werd er in 1986 subsidie aangevraagd voor het planten van een haag aan de noordzijde én subsidie aangevraagd voor het restaureren van de bestaande meidoornhaag. De subsidie werd verstrekt en de plannen werden door de leden met vereende krachten gerealiseerd. Nu is de volkstuin helemaal verscholen in het groen. Het verenigingsgebouw werd in 1991 gekocht van woningbouwmaatschappij Wilma voor 6514,12 gulden! Een tuinder, Paul Overhof, werkte bij deze aannemer en zodoende kwamen vraag en aanbod bijeen.

Trots wordt de bloemkool van eigen kweek getoond. Wat kan de natuur mooi zijn!

Bijzonder tuinencomplex

Het volkstuinencomplex van de Volkstuindersvereniging Amby ligt in een waterbeschermingsgebied. Dat betekent: extra alert zijn op bodemverontreiniging. Vlak bij het complex ligt ook het beschermingsgebied van de korenwolf, een Europese veldhamster en een icoon voor Limburgs natuurbehoud, die voor veel geld op het nippertje van uitsterving is gered. Al deze elementen en de prachtige ligging tussen glooiende heuvels met een mooi uitzicht op de hele omgeving maken van het volkstuinencomplex een bijzondere plek.

Niet alléén tuinieren!

Verliepen de eerste jaren dus zonder een verenigingsgebouw, nu er een plek was gerealiseerd om te schuilen, te pauzeren of een praatje te maken werd daar gretig gebruik van gemaakt. Een van de leden begon ermee om zo rond 10 uur ’s morgens met een fluitje iedereen naar het verenigingsgebouw te roepen: men wist dan dat de koffie klaar was. De tuinders kenden elkaar goed, er werd samen koffie gedronken en menig uurtje werd in het verenigingsgebouw - toen nog vaak blauw van de rook - doorgebracht. Niet zelden liep het gezellige koffiedrinken uit en moesten de tuinwerkzaamheden tot later worden uitgesteld! Na afloop werd alles weer netjes opgeruimd en afgewassen door “Bèr de koffieman”, die dit jaren heeft volgehouden tot groot genoegen van de leden. Een mooie tijd!

Vroeger ging het zo

De meeste tuinders hielden een moestuin om hun gezin van groenten en fruit te voorzien en daarmee de huishoudelijke uitgaven te beperken. Aardappelen, uien, prei en selderij, sla, kool, wortels, erwten en bonen vond men in elke moestuin. Vaak moest het tuinwerk in de avonduren worden gedaan na een drukke werkdag en de grotere kinderen moesten soms met pa mee om te helpen. Iedereen geboren tussen 1950 en 1965 herinnert zich wellicht de zelf gesnipperde snijbonen, de zanderige sla met een verdwaalde bladluis, de winterse koolstamppot en de zondagse groentesoep met soepgroenten uit de moestuin. De tuin was er op de eerste plaats voor de opbrengst, daar was alle arbeid op gericht en aan het eind van de herfst stonden op de kelderplank rijen potten met geweckte groenten en fruit. Later schaften de meeste gezinnen een vrieskist aan die gevuld werd met de tuinopbrengst en raakte wecken in de vergetelheid. Maar sinds 2020 is wecken weer helemaal “hot” en conserveren steeds meer gezinnen op deze manier een smakelijke wintervoorraad.

Amby groeit

In Amby, als lintdorp, hadden de meeste huizen heel diepe achtertuinen en bijna alle inwoners hadden een (grote) moestuin. Later, toen Amby na de annexatie door Maastricht in juli 1970 sterk werd uitgebreid met nieuwe woonwijken, verdwenen deze achtertuinen en kwamen er nieuwe straten met woonhuizen voor in de plaats. Vermoedelijk heeft deze ontwikkeling ertoe geleid dat in veel wijken van Maastricht, ook in Amby, volkstuinen werden opgericht. Veel volkstuincomplexen bevinden zich aan de rand van steden, wijken en dorpen. Ook in Amby is het volkstuincomplex aan de buitenste oostgrens gelegen, helemaal aan het zicht onttrokken, verscholen in het groen. De bewoners van de Longinastraat en de Molenweg weten natuurlijk de volkstuinen te liggen en zien in het oogstseizoen de tuinders met volle tassen met groenten langs fietsen en langslopen, maar lang niet alle inwoners van Amby weten waar het tuinencomplex ligt.

Begin maart ontwaken de tuinen uit hun winterslaap

Ontwikkeling Vereniging

De vereniging kende de eerste 20 jaren min of meer turbulente tijden in alle opzichten. Er waren positieve ontwikkelingen maar ook negatieve, droevige en humoristische gebeurtenissen. Naast de gebruikelijke perikelen rondom bestuur, ledengedrag en verschillende inzichten over de organisatie, voerde de gezelligheid en saamhorigheid toch de boventoon. Er werden bijeenkomsten rondom tuinthema’s georganiseerd, bij karweitjes werd samen gewerkt en ieder jaar was er een gezellig samenzijn rondom de barbecue. Ook nu nog wordt er jaarlijks een barbecue georganiseerd voor alle leden. Toch is veel uit die eerste periode verdwenen. Grote maatschappelijke veranderingen hebben tot een hectische en stressvolle samenleving geleid. Mensen zijn druk met van alles en nog wat en het voorheen bloeiende verenigingsleven met een sterke onderlinge betrokkenheid staat o.a.door deze oorzaken onder druk. Onze samenleving is veel individualistischer geworden en gezamenlijke initiatieven komen moeilijker tot stand.

Rustiger vaarwater

De laatste 20 jaar is de Vereniging mede daardoor in rustig(er) vaarwater gekomen. Activiteiten werden tot voor kort niet meer georganiseerd; de meeste tuinders beperkten zich tot werken op hun eigen perceel en hielden zich niet meer bezig met de organisatorische en bestuurlijke kant van het verenigingsleven. Het ledenbestand bleef stabiel, met de gebruikelijke afwisseling van soms wel een wachtlijst en soms geen wachtlijst. Dat de leden zich over het algemeen keurig gedroegen blijkt uit het feit dat er in al die jaren maar één lid geroyeerd is.

Nieuwe leden

Waren er in de beginperiode meest Ambynezen lid van de tuindersclub, nu zoveel “nieuwe” mensen in Amby wonen bestaat het ledenbestand uit mensen die uit allerlei streken van Limburg, Nederland, Europa en de rest van de wereld komen. Het volkstuincomplex heeft niet alleen tuinders die woonachtig zijn in Amby, maar ook uit de aanliggende wijken zoals Nazareth, Heer en Scharn alsmede plaatsen zoals Meerssen en Berg en Terblijt. Ook mensen woonachtig in het westen van Maastricht, “van over de brug”, en zelfs uit Valkenburg zitten in het ledenbestand. Het ledenbestand (in maart 2022) bestaat uit 83 leden met 13 verschillende nationaliteiten. Van deze 83 leden wonen er 31 In Amby, 9 in Nazareth en 43 leden wonen in andere omliggende wijken of plaatsen. Afhankelijk van de achtergrond en van het land van herkomst komt integratie langzaam op gang, maar er is nog veel te winnen. Taalproblemen en soms (niet begrepen) cultuurverschillen spelen daarbijeen rol. Het is verheugend om vast te kunnen stellen dat er sinds kort initiatieven zijn om tot beter begrip en meer onderlinge betrokkenheid te komen. Ook in een volkstuindersvereniging spelen dus de maatschappelijke realiteiten een rol, dat kan ook niet anders.

In het voorjaarszonnetje is het heerlijk werken in de tuin

Tijden veranderen

De tuinen waren ten tijde van de verdeling ruim opgezet, zodat een gezin bestaande uit meerdere personen een heel jaar lang van de opbrengst kon eten. Rondom 2000 bleken de grote tuinen voor sommige nieuwe tuinders wat te groot. Door alle maatschappelijke veranderingen kon het onderhoud en de tijd die een grote moestuin vraagt, nog maar moeilijk worden opgebracht. Ook de eetgewoonten en het grote aanbod in de supermarkt speelden een rol bij het al dan niet beginnen met een moestuin. De grootste tuinen werden opgedeeld en zo ontstonden meer passende percelen. In de loop van de tijd is het moestuinieren sterk veranderd. In deze tijd is een volkstuin een populaire, veelomvattende en waardevolle plek waar men natuur ervaart, rust en ontspanning vindt, eigen gifvrij voedsel verbouwt, andere mensen ontmoet en ecologisch bewustzijn ontwikkelt. Naast de traditionele tuinders is er een heel nieuwe groep van tuinders gekomen. Naast de tuinders met een niet-Nederlandse achtergrond zijn er nu veel tuinders die zich (intensief) bezighouden met natuurlijke waarden. Deze groep wil experimenteren met nieuwe, ecologisch verantwoorde en duurzame teelt zoals biologische of biologisch-dynamische tuinbouw of permacultuur, maar in ieder geval gifvrij en zo natuurlijk mogelijk.

Milieuproblemen en corona

De zorg om milieuproblemen zoals klimaatverandering en afname van de biodiversiteit, maar ook recent de coronapandemie, hebben voor een opleving gezorgd en de aandacht voor het zelf verbouwen van groenten doen toenemen. Tijdens de pandemie bleek de tuin een toevluchtsoord waar men veilig kon verblijven, contact met medetuinders had, afleiding en troost vond in de groei en bloei van de tuin en kon genieten van lekker buiten zijn. Want de natuur ging gewoon haar gebruikelijke gang en in de tuin kon men de corona-ellende voor enkele uurtjes vergeten.

Zaaibakken in de kweektunnel, de oogst in wording

Wat veranderde niet

Niets blijft hetzelfde, alles stroomt, maar wat bewaard is gebleven is het enthousiasme van de tuinders, de verwondering dat uit een piepklein zaadje een plant groeit, de blijdschap om een rijke en mooie oogst, het intensief beleven van de seizoenen, het genieten van buiten zijn en de liefdevolle zorg voor de tuin.

Blik vooruit

De VTV staat opnieuw voor de opgave om het complex, net als 40 jaar geleden, op orde te maken voor de komende 40 jaar! Het verenigingsgebouw is aangetast door de tand des tijds, de toegangshekken vragen om een opknapbeurt en de ruimte rondom het verenigingsgebouw zou opgevrolijkt kunnen worden met meer groen en wat zitplaatsen. In september 2021 heeft VTV Amby, voor het eerst in jaren, meegedaan aan het evenement “Struinen door Tuinen”. Met 200 bezoekers was dit een succes en voor herhaling vatbaar. Opmerkelijk was het dat mensen, ook bezoekers uit Amby, verrast waren door de ontdekking van de volkstuinen. Door hun bezoek aan onze eveneens deelnemende buren - de Dahliatuin, een heel mooie en bekende tuin - ontdekten ze voor het eerst het volkstuinencomplex. Het ontwikkelen van nieuwe initiatieven en het opnieuw invulling geven aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het complex is nu aan de orde. Vol goede moed gaan we op weg naar het volgende jubileum, het 50-jarig bestaan in 2033!