Amby op de kaart gezet

Amby op de kaart gezet laat zien dat Amby, klein als het was, relatief veel op landkaarten voorkomt. Dit was doordat Amby vaak deel uitmaakte van een belegering van Maastricht en juist van die veldslagen was het gebruikelijk om ze te vereeuwigen op een gravure.

Het voordeel hiervan is dat we de ontwikkeling van Amby door de eeuwen heen, hoe minimaal ook, goed kunnen zien. Van de andere kant moeten we ons wel realiseren dat de meeste kaarten werden gemaakt puur om een heroïsche veldslag te verbeelden, men nam het niet zo nauw met de correctheid van de dorpen en landschappen waar deze veldslag plaats vond. Amby was niet meer dan een decor. De eerste betrouwbare kaart is de oudste Kadastrale kaart, van rond 1840.

circa 2015

Amby op een topografische kaart van circa 2015 met het Ambyerveld en Hagerveld in aanbouw












circa 2005

Amby rond 2005 met een voltooid Amby Zuid-Oost












circa 2000

Amby rond 2000. De onderste twee quadranten (Gravenstraat e.o. & Amby Zuid-Oost) zijn nog niet bebouwd
In 2000 ligt de Gravenshof nog alleen in het ruime veld



circa 1990

Amby rond 1990












circa 1980

Amby rond 1980. De Hovenbuurt in aanbouw.












circa 1970

1970 totaal.jpg
1970 detail.jpg


circa 1960

1960 totaal.jpg
1960 detail.jpg


circa 1950

Amby rond 1950. Opvallend is de foutieve vermelding van de Tiendschuur op de Longinastraat, en de echte Tiendschuur die Fienschuur werd genoemd.













circa 1930

1930 totaal.jpg
Op oude kaarten werden wel eens fouten gemaakt. Zoals het vermelden van de Tiendschuur op de toenmalige Kloosterstraat i.p.v. Hagenstraat.



circa 1920

Op de kaart uit 1920 (ca.) zien we voor het eerst hoogspanningskabels ingetekend, ten oosten van Amby
In 1920 annexeerde Maastricht een deel van het grondgebied van Amby waar het Wittevrouwenveld werd gerealiseerd. De lijn met bolletjes geeft de grens vanaf 1920 aan, de geblokte grens de grens voor 1920. Daar tussenin zien we het Wittevruwenveld in aanbouw.
Overzichtskaart van de uitbreiding van Maastricht.












circa 1910

Amby in 1910 met in geel de gemeentegrens












circa 1900

Voor het eerst zien we de oude renbaan (ten westen van Amby) rond 1900 op de kaart staan. Ook is de toegangsweg naar het gesloopte kasteel Ravenhof nog zichtbaar in het landschap, ten zuiden van de Heukel.














1883: stratenplan van Rijkswaterstaat

In 1883 maakte Rijkswaterstaat een plattegrond van Amby met het doel alle buurtwegen en -paden in kaart te brengen.
Dit is de oudste kaart waarop de nieuwe kerk (gebouwd in 1866) en het oude gemeentehuis (exacte bouwdatum onbekend, tweede helft 19e eeuw, thans scoutinggebouw) staat ingetekend.


1866: Kuyperkaart

In 1866 werd van iedere gemeente in Nederland een versimpelde overzichtskaart gemaakt door dhr. Kuyper. Onderaan staat in het klein het aantal bunder (721 bunder) en inwoners (700 inwoners) vermeld. Ter vergelijking, Maastricht, met 29.000 inwoners was toen nog slechts 416 bunders groot!















circa 1866

Amby in het midden van de 19e eeuw, een typisch agrarisch lintdorp, lang voordat het dorp flink ging groeien.












circa 1840: Eerste kadastrale kaart

Hoewel Napoleon het Kadaster in het leven riep, duurde het tot ca. 1840 voordat de eerste Kadastale kaarten werden gemaakt. Dit is een verzamelplan (overzichtskaart van Amby) uit deze periode. De kaart verwijst naar sectiekaarten (Minuutplannen).
Een uitsnede van het minuutplan Amby C 02, waarop de Heukelstraat en de nog niet afgebroken Ravenhof nauwkeurig staan ingetekend.





1837-1844: Netkaart

Op deze kaart uit ca. 1840 is duidelijk te zien hoe Maastricht nog is ingepakt in haar keurslijf binnen de vestingwerken.
Ingezoomd op Amby, boven de naam Amby staat waarschijnlijk het aantal inwoners boven de 12 en onder de 12.





1802-1807: Tranchot kaart van Napoleon

Napoleon was een gestructureerd man. Hij wilde graag precies weten hoe zijn rijk in elkaar stak. Daarom gaf hij opdracht aan Jean /Joseph Tranchot om het gebied tussen Maas en Rijn in kaart te brengen. De kaart werd ingemeten met nieuwe technieken in het veld, waardoor de kaart erg precies was. De detaillering was voor die tijd ongekend.

Eén van de eerste nauwkeurige kaarten, voorloper van de Kadastrale kaart was de Tranchot kaart
Zelfs de boomgaarden werden nauwkeurig ingetekend. De achterliggende gedachte hiervan was dat soldaten deze kaarten konden gebruiken om schuilplekken te herkennen.

1748: Beleg van Maastricht door de Fransen

Tijdens de Oostenrijkse successieoorlog (1740-1748) werd Maastricht in 1748 belegerd en ingenomen door de Fransen. Ook van deze belegering werd een gravure gemaakt met hierop vrij nauwkeurig (in tegenstelling tot andere kaarten) Amby en omgeving weergegeven.

Maastricht belegert in 1748 door de Fransen.
Amby lijkt op de kaart uit 1748 opvallend gedetailleerd te zijn weergegeven. Merkwaardig hierbij is een weg langs de verdwenen Ravenhof richting de Heukel. Verzonnen, of heeft deze echt bestaan?
Een tweede gravure uit 1748 laat de belegering op een zwart-witte manier zien
Bij de vorige gravure zagen we een weg ingetekend tussen de Heukel en Ravenhof. Op deze gravure lijkt deze weg door te lopen vanaf Chateau Rasen (Ravenhof), rechtercirkel, langs de Gravenshof tot aan Hoeve Severen, linkercirkel. Let wel, we weten niet hoe betrouwbaar deze kaart is.

1673: Beleg van Maastricht door de Fransen

Tijdens de Hollandse oorlog stonden in 1673, en musketier d'Artagnan, voor de poorten van Maastricht. Ook in deze tijd had Amby het zwaar te verduren. Toen deze belegering werd ingetekend is nauwelijks gekeken naar een juiste topografische weergave. Amby is onherkenbaar. Enkele benamingen zijn wel correct zoals Thuss van Raven (het Huis van Raven) dat refereert naar de Ravenhof, en de Gusselt (Kasteel Geusselt). Maar verdere gelijkenis is ver te zoeken. Zoals in de inleiding beschreven ging het de tekenaars ook niet om de boerendorpen rondom de stad in dit soort tekeningen. Men was meer gericht op de verdedigingswerken en de gevechten.

Maastricht is omsingeld door de Fransen, die een verdedigingslinie rondom de stad hadden gelegd.
Een opmerkelijke weergave van Amby (Aumen)


1632: Beleg van Maastricht door de Staatse troepen

In de tachtigjarige oorlog was Maastricht ingenomen door de Spanjaarden. Frederik Hendrik van Oranje wilde de stad ontzetten. En belegerde de stad. Het Spaans garnizoen in Maastricht kreeg steun van een ander leger onder leiding van Pappenheim. Hij naderde Amby, waar Frederik Hendrik zijn kamp had opgeslagen, vanuit Berg. Het kwam tot een bloedig treffen tussen Pappenheim en Frederik Hendrik van Oranje. Amby lag midden in het slagveld, en de kerktoren van Amby speelde een grote rol als uitkijktoren. Op de meest bloedige dag van de geschiedenis van Amby lieten ongeveer 3000 man (met name soldaten) het leven en werd nagenoeg heel Amby platgebrand.

Beleg van Maastricht in 1632
Detail van het geschut rondom het kerkje in Amby. De kerk was van wezenlijk belang voor de Staatsen om Maastricht te heroveren, vandaar dat dit kerkje werd vereeuwigd in deze gravure
Op deze kaart zien we een gedeelte van de verdedigingslinie rondom Maastricht en tussen de rookpluimen ligt Amby
Op de uitsnede valt op hoe precies Amby is ingetekend. We herkennen de kerk (linker cirkel), Een carréboerderij die de Hagenhof moet voorstellen en mogelijk Waterrijk (rechtercirkel)
Een andere kaart van het beleg uit eveneens dezelfde tijd
Op deze kaart zien we duidelijk hoe de troepen van Pappenheim 'de hei af komen'. Het dorp Amby is veel minder precies ingetekend