Bevrijd uit de klauwen van den waterwolf, de Maas

Uit Amiepedia
Versie door Amie Bot (overleg | bijdragen) op 24 feb 2021 om 18:25 (Foto meerssenerweg verplaatst)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Topografische kaart van het gebied rondom de Meerssenerweg, het winterbed van de Maas (lichtblauw) is duidelijk te zien bron: www.wigosite.nl

Bevrijd uit de klauwen van den waterwolf, de Maas: De meeste Ambynezen zullen verbaast zijn als ze horen over hoog water in Amby. Daar heeft Amby toch geen last van? Het is misschien moeilijk voor te stellen maar toch was er vroeger regelmatig wateroverlast in Amby. Sommige namen herinneren nog aan de tijd dat er (te) veel water in Amby was, denk maar aan hoeve Waterrijk, gelegen in het diepste punt van Amby en dus rijk aan water. Maar hoe zit dat nu met het water, waar kwam het vandaan en waarom hebben we er nu geen last meer van?

Winterbed van de Maas

Deze foto van begin 1900 laat duidelijk zien dat de Meerssenerweg het winterbed doorkruiste. De voetgangersbrug is zo gepositioneerd dat het water er onderdoor kon stromen. bron: www.onbekendinnederland.nl'

De loop van de Maas is in de loop der eeuwen veranderd. Dit heeft ertoe geleid dat er ten oosten van Maastricht een oude Maasarm lag die bij een lage waterstand droog stond en bij hoog water onder water liep. Dit wordt het winterbed of de Heugemse overlaat genoemd.

Bij een hoge waterstand moest de kolkende Maas zich bij Maastricht, waar de Maas zich vernauwde, met veel geraas een weg zoeken rond de pijlers van de oude Servaasbrug. Deze brug fungeerde als een stuw waardoor het Maaswater geen kant op kon. Het oude winterbed bood dan verlichting, deze liep langzaam vol. Het winterbed begon bij Heugem en liep tussen Wijk en Heer en Amby om Limmel terug naar de Maas. Eigenlijk juist de plaats waar nu de autoweg ligt. Het was niet voor niets dat hier de autoweg is gekomen, de grond was immers te drassig om te bebouwen!

Dit ging wel ten koste van de landerijen en wegen die hier lagen. De Scharnerweg, de Meerssenerweg etc. vielen ten prooi aan het water. Voor de voetgangers werden bruggen gemaakt langs de weg.


De Maas in Amby

Bij een nog hogere waterstand, dat in de loop van de 19e en begin 20e eeuw (kanalisatie Maas in België en Frankrijk) steeds vaker voorkwam, trad de Maas ook buiten de oevers van haar winterbed. Dorpen als Heugem, Borgharen, Limmel en Itteren stonden dan geheel onder water. Maar ook Amby werd getroffen. De Dorpstraat van Amby ligt op een bepaalde hoogtelijn, ver genoeg van het water om droog te blijven maar dichtbij genoeg om te overleven, en bleef meestal droog. Maar het onderste deel van de Heukelstraat, Severen, Geusselt, In de O kregen meer dan eens natte voeten.

H. Piters poseert in het water rond 1917 voor de camera rondom de Geusselt waar hij knecht was. bron: Cultureel Comité Amby

Bijna jaarlijks kwam de Maas uit, en er was zelfs een lokaal spreekwoord dat zei als de Maas voor kerstmis overstroomde, dat dezelfde Maas die winter nog zeker een of twee keer zou komen. De arme boeren waren het misschien wel gewend maar water is onvoorspelbaar en komt en gaat snel. Vaak was het te laat om vee en gewassen te redden.

Amby's verzet: kasteelheer Rutten

In 1881 stuurde dhr. Rutten, kasteelheer op kasteel Geusselt, een ingezonden brief naar de krant en richtte deze ook aan Rijkswaterstaat. In deze brief draagt de heer Rutten, ondertekend door 111 anderen, een oplossing aan tegen het jaarlijks terugkomende wassende water. Het voorstel was om de oude Maasbrug af te breken en te vervangen door een stalen brug zonder al te veel pijlers, en om een gedeelte van het stadspark terug te geven aan de Maas. Hierdoor zou de vernauwing van de Maas in Maastricht kleiner worden en de doorstroming vlotter gaan. De brief wordt goed ontvangen en er wordt een heus onderzoek ingesteld. Helaas was er volgens de ingenieurs te weinig tijd om de opdracht uit te voeren. Een teleurstellend resultaat…

Krantenkopje van de ingezonden 'adres' (brief) van heer Rutten, 1882. bron: www.delpher.nl
Een gedeelte uit het betoog van dhr. Rutten, dat gaat over een opgeworpen dijk in Wijk. bron: www.delpher.nl

Jaarlijks ritueel

De inspanningen van dhr. Rutten lijken geen succes te hebben en het water blijft jaarlijks terugkomen. Het lijstje is nog lang niet compleet maar het geeft wel aan hoe vaak Amby te maken had met Maaswater: 1643 1799 1850 1880 1882 1910 1917 1919 1920 1923 1924(2x) 1925/1926 1928 1929 1931 1932 1934 1935

(Begin 20e eeuw werd hoogwater regelmatig vermeld in de krant, waarbij er steeds meer aandacht was voor de gevolgen voor de gewone burger. In de 19e eeuw, en daarvoor, was er veel minder verslaglegging van hoog water. Maar dat betekent niet dat er geen hoogwater was)

Uit de kranten...

In 1910 stond het water zelfs zo hoog dat er in Amby een dode was te betreuren. Een zekere heer Custers is toen het water in gereden en verdronken. Vreemd is wel dat er in de sterfaktes van 1910 geen akte is terug te vinden. Wellicht werd de akte in een andere gemeente ingeschreven?

In 1910 raakte dhr. Custers te water en verdronk. Bron: www.delpher.nl
In 1924 maakt een journalist een rit door het ondergelopen gebied. In Amby keren ze om aan de oude ophaalbrug op de hoek Heukelstraat - Severenstraat. Geen doorkomen aan. Bron: www.delpher.nl

De krantenkoppen en nieuwsberichten liegen er niet om: “De communicatie met Amby is verbroken”, en na demping van het winterbed: “de ‘voorsteden’ van Maastricht: Scharn, Amby en Limmel zijn thans geheel uit de klauwen van den waterwolf bevrijd”.

Uit de jaren ’30 zijn nog foto’s bewaard gebleven waar we een ondergelopen Hoofdstraat (Ambyerstraat Zuid) zien. Het lijkt erop dat het een extreme overstroming betrof aangezien zelfs de Hoofdstraat onder water stond!

De strijd beslist

Na een lange strijd is in 1935 uiteindelijk het winterbed helemaal gedempt (werkverschaffing voor werklozen in de crisisjaren). Hiermee is voor Amby een einde gekomen aan eeuwen van leed veroorzaakt door moeder Maas.

In 1932 werd (een begin gemaakt met) de overlaat gedempt. Hierdoor werd Amby bevrijd uit de klauwen van de waterwolf. Bron: www.delpher.nl
Jaren '30 in de Hoofdstraat. Bron: Cultureel Comité Amby
Hoofdstraat 05b.jpg
Hoofdstraat 05c.jpg
Hoofdstraat 05d.jpg
Hoofdstraat 05e.jpg
Hoofdstraat 05f.jpg